Gojaznost u ranoj odrasloj dobi nosi teže zdravstvene posledice nego gojaznost koja se razvije kasnije u životu
Ljudi koji su prvi put razvili gojaznost između 17. i 29. godine imali su oko 70 procenata veći rizik od prerane smrti
Dobijanje na težini tokom života, oblikuje zdravlje decenijama kasnije, a osim toga što na zdravlje utiče taloženje kilograma, bitno je i u kom periodu života prvi put dolazi do gojaznosti.
Velika studija koja je pratila stotine hiljada pojedinaca otkrila je da vreme povećanja telesne težine može da ima ključnu ulogu u dugoročnom zdravlju, kao i da je dobijanje na težini u mladosti opasnije nego što se misli.
U studiji sprovedenoj na više od 600.000 pojedinaca, istraživači sa Univerziteta u Lundu u Švedskoj ispitali su kako su promene težine između 17. i 60. godine povezane sa rizikom od smrti od raznih bolesti.
Rano odraslo doba najrizičnije
Rezultati su ukazali na jasan trend - dobijanje na težini u ranom odraslom dobu izgleda ima najjače dugoročne posledice.
Gojaznost se odavno povezuje sa većim rizikom od mnogih bolesti.
Ova studija pomerila je fokus istražujući kako promene težine tokom odraslog doba, a ne težina u jednom trenutku, utiču na zdravstvene ishode.
- Najdosledniji nalaz je da je povećanje telesne težine u mlađem dobu povezano sa većim rizikom od prerane smrti kasnije u životu, u poređenju sa ljudima koji dobijaju manje na težini - kaže Tanja Stoks, vanredna profesorka epidemiologije na Univerzitetu u Lundu, jedna od istraživača koji stoje iza studije, koja je objavljena 10 aprila 2026. godine u časopisu eClinicalMedicine.
Analiza se zasniva na podacima više od 600.000 ljudi praćenih putem nacionalnih evidencija. Da bi bili uključeni, učesnici su morali da imaju najmanje tri zabeležena merenja težine, kao što je tokom rane trudnoće, prilikom vojne obaveze ili u istraživačkim uslovima.
Tokom perioda istraživanja, umrlo je 86.673 muškaraca i 29.076 žena.
Rano povećanje telesne težine nosi veći rizik
Istraživači su ispitali kako se telesna težina menjala od 17. do 60. godine i kako su se te promene odnosile na ukupnu smrtnost i smrtne slučajeve povezane sa bolestima povezanim sa gojaznošću.
U proseku, i muškarci i žene su dobijali na težini oko 0,4 kilograma godišnje.
Oni koji su brže dobijali na težini tokom odraslog doba suočili su se sa većim rizikom od smrti od proučavanih bolesti.
Gojaznost od 17. do 29. godine najopasnija
A, ljudi koji su prvi put razvili gojaznost između 17. i 29. godine imali su oko 70 procenata veći rizik od prerane smrti u poređenju sa onima koji nisu razvili gojaznost pre 60. godine.
Početak gojaznosti je definisan kao prvi put kada je indeks telesne mase osobe, mera zasnovana na težini i visini (kg/m²), dostigao 30 ili više.
- Jedno moguće objašnjenje zašto su ljudi sa ranim početkom gojaznosti izloženi većem riziku je njihov duži period izloženosti biološkim efektima prekomerne težine - kaže Hujen Le, doktorant na Univerzitetu u Lundu i prvi autor studije.
Rizik od raka kod žena
Međutim, jedan izuzetak se izdvojio u rezultatima - rizik od raka kod žena.
- Rizik je bio otprilike isti bez obzira na to kada je došlo do povećanja telesne težine. Ako je dugotrajna izloženost gojaznosti osnovni faktor rizika, ranije povećanje telesne težine trebalo bi da znači veći rizik. Činjenica da to nije slučaj sugeriše da i drugi biološki mehanizmi mogu igrati ulogu u riziku od raka i preživljavanju kod žena - kaže Hujen Le.
Jedno moguće objašnjenje uključuje hormonske promene povezane sa menopauzom.
- Ako naši nalazi među ženama odražavaju šta se dešava tokom menopauze, pitanje je šta je bilo prvo: kokoška ili jaje? Moguće je da hormonske promene utiču na težinu i starost i trajanje tokom kojih se te promene dešavaju – i da težina jednostavno odražava šta se dešava u telu - kažu istraživači.
Jaki podaci i pouzdana merenja
Ključna snaga studije je korišćenje ponovljenih merenja težine za svakog učesnika, što omogućava istraživačima da prate promene tokom decenija. Mnoge prethodne studije se oslanjaju na to da se ljudi sećaju svoje prethodne težine, što može biti manje tačno.
- Većinu merenja težine u ovoj studiji je, umesto toga, izvršilo osoblje, na primer u zdravstvenim ustanovama. Preovlađivanje objektivno izmerenih težina u našoj studiji doprinosi pouzdanijim i robusnijim rezultatima - kaže Tanja Stoks.
Povećanje rizika na nivou populacije može biti teško protumačiti. Na primer, povećanje rizika od 70 procenata znači da ako 10 od 1.000 ljudi u referentnoj grupi umre tokom određenog perioda, oko 17 od 1.000 bi umrlo među onima sa ranom gojaznošću.
- Ali ne bi trebalo previše da se opterećujemo tačnim brojkama rizika. One su retko potpuno tačne, jer na njih utiču, na primer, faktori uzeti u obzir u studiji i tačnost sa kojom su mereni i faktori rizika i ishodi. Međutim, važno je prepoznati obrasce, a ova studija šalje važnu poruku donosiocima odluka i političarima u vezi sa važnošću sprečavanja gojaznosti - kaže Tanja Stoks.
Mnogi istraživači opisuju današnje okruženje kao društvo koje izaziva gojaznost, gde okruženje otežava zdrave izbore i podstiče gojenje.
Na kreatorima politike je da sprovedu mere za koje znamo da su efikasne u borbi protiv gojaznosti. Ova studija pruža dodatne dokaze da takve mere verovatno imaju pozitivan uticaj na zdravlje ljudi.
Gojaznost povezana sa više od 200 bolesti, skraćuje životni vek za 10 godina
Gojaznost kod dece, zdravstvene posledice