Geostrateška važnost ostrva Dijego Garsija prepoznata je tokom ratova i međunarodnih vojnih operacija
Istorija ostrva Čagos beleži prisilno preseljenje stanovništva kako bi se obezbedio prostor za vojnu bazu
Američki predsednik Donald Tramp je u novoj objavi na mreži "Truth Social" napao Veliku Britaniju, a sve je povezao sa njegovom opsesijom da preuzme Grenlanda.
U objavi se osvrnuo na odluku Londona da preda arhipelag Čagos Mauricijusu, u koji spada i Dijego Garsija sa britansko-američkom vojnom bazom. Tramp je to nazvao velikom glupošću i zaključio da je to "još jedan u dugom nizu razloga" zašto SAD mora preuzeti Grenland.
"Šokantni veliki idiotizam Britanaca"
Prenosimo Trampovu objavu u celosti.
"Šokantno, naš 'genijalni' NATO saveznik, Ujedinjeno Kraljevstvo, trenutno planira da pokloni ostrvo Dijego Garsija, mesto vitalne američke vojne baze, Mauricijusu, i to bez ikakvih razloga. Nema nikakve sumnje da su Kina i Rusija primetile ovaj čin potpune slabosti. To su međunarodne sile koje priznaju samo snagu, zbog čega su Sjedinjene Američke Države, pod mojim vođstvom, sada, posle samo jedne godine, poštovane kao nikada pre. To što Ujedinjeno Kraljevstvo poklanja izuzetno važnu teritoriju je čin velike gluposti i još jedan u veoma dugom nizu razloga nacionalne bezbednosti zbog kojih Grenland mora biti preuzet. Danska i njeni evropski saveznici moraju da urade pravu stvar. Hvala na pažnji posvećenoj ovom pitanju, Predsednik Donald Džej Tramp", napisao je Tramp.
Istorija i značaj ostrva
Dijego Garsija je najveće ostrvo arhipelaga Čagos, koji se sastoji od oko 60 ostrva. Nakon što je bio nenaseljen do kasnog 18. veka, Francuzi su 1793. godine uspostavili plantaže kokosa koristeći rad robova.
Tokom vremena, razvila se jedinstvena kreolska kultura poznata kao Ilois ili Čagosianci. Nakon što je Velika Britanija preuzela kontrolu nad ostrvom početkom 19. veka, stanovništvo je ostalo sve do 1971. godine, kada su svi stanovnici prisilno preseljeni kako bi se omogućila izgradnja američke vojne baze.
Geostrateški značaj i sporovi oko suvereniteta
Dijego Garsija ima ključnu geostratešku ulogu zbog svoje pozicije uz glavne međunarodne trgovačke rute između Azije i Afrike. Tokom godina, baza je korišćena kao logistički centar u raznim vojnim operacijama, uključujući Zalivske ratove i operacije u Avganistanu.
U oktobru 2024. godine, britanski premijer Kir Starmer najavio je planove za prenos suvereniteta nad ostrvima Čagosa na Mauricijus, uz zadržavanje vojne baze na Dijego Garsiji pod britansko-američkom kontrolom na početnih 99 godina.
Kontroverzni i dugotrajni pregovori sa Mauricijusom
Premijer Starmer potpisao je u maju prošle godine sporazum prema kojem će Britanija uzeti bazu u zakup na 99 godina sa mogućnošću produženja za još 40 godina. Osim zakupa, Britanija će takođe osnovati fondaciju vrednu 40 miliona funti za stanovnike arhipelaga.
Ostrva su odvojena od Mauricijusa 1965. kada je zemlja još bila britanska kolonija, a Velika Britanija ih je kupila za tri miliona funti. Između 1967. i 1973. proterano je svo stanovništvo kako bi se pripremili uslovi za izgradnju zajedničke vojne baze sa SAD-om.
Grant Šaps, bivši konzervativni ministar odbrane, rekao je početkom 2025. godine za "Si-En-En" da je plan "nerazuman".
- Kina će iskoristiti teritoriju za širenje svog uticaja. Mnogo se osetljivih stvari odvija u britanskim vojnim bazama. Dakle, ne želite biti okruženi potencijalnim protivnicima - dodao je.
Britanija kontroliše taj region od 1814. godine, a 1965. je izdvojila arhipelag Čagos iz Mauricijusa pre nego što je ta bivša kolonija postala nezavisna. London je zadržao kontrolu nad arhipelagom i preimenovao ga u Britansku teritoriju Indijskog okeana.
Stanovništvo je iseljeno zbog izgradnje vojne baze
Zatim je iselio skoro 2.000 stanovnika na Mauricijus i Sejšele kako bi stvorio prostor za vazdušnu bazu na najvećem ostrvu, Diego Garsija, koju je iznajmio SAD-u. Tajna baza je važna za interese Vašingtona jer mu omogućava značajno vojno prisustvo u Indijskom okeanu.
Ali njena budućnost dovedena je u pitanje 2019. godine kada je Međunarodni sud pravde presudio da Britanija treba vratiti arhipelag "što je pre moguće" kako bi se on dekolonizovao "na način koji je u skladu sa pravom naroda na samoopredeljenje". Ta presuda bila je savetodavna, ali ju je velikom većinom podržala Generalna skupština Ujedinjenih nacija.
(Index)
