Iako je veliki egzodus završen pre više godina, istok i dalje trpi izraženiji nedostatak mladih i kvalifikovanih radnika od zapada
Pad broja stanovnika mogao bi upravo da bude jedan od razloga popularnosti AfD-a
Pad Berlinskog zida i ponovno ujedinjenje Nemačke često se slave kao trenutak velike nade i promena, koji je ponovo spojio porodice, prijatelje i čitavu zemlju. Ali, iako je stara granica možda nestala, ostavila je dugu senku. To najbolje pokazuje stanje u Nemačkoj danas.
U 35 godina nakon ujedinjenja, ukupan broj stanovnika zemlje porastao je za 3,8 miliona, odnosno za pet odsto, pre svega zahvaljujući imigracijama. Ali, u pet saveznih pokrajina koje su nekada bile deo istočnonemačke Nemačke Demokratske Republike (NDR), broj stanovnika opao je za 16 odsto. Pokrajina Saksonija-Anhalt zabeležila je najdramatičniji pad - 26 odsto, prema zvaničnoj statistici. Sada se u velikim delovima ruralnog istoka očekuje dalji pad stanovništva, jer se posleratni “odliv mozgova” sa istoka prepliće sa nacionalnim trendom niskog nataliteta, piše BBC.
Dugoročno gledano, kako stanovništvo Nemačke stari, Savezni zavod za statistiku procenjuje da će zemlja “veoma verovatno” imati manje stanovnika do 2070. Za istočne pokrajine van Berlina predviđa se pad stanovništva “u svim scenarijima”.
"Seizmički trenutak za Nemačku"
Takođe, ova demografska promena možda doprinosi rastu podrške Alternativi za Nemačku (AfD), koju domaća obaveštajna služba u Saksoniji-Anhalt klasifikuje kao desničarsko-ekstremističku stranku. Upravo u toj pokrajini bi AfD mogao da osvoji vlast na izborima kasnije ove godine. Prema BBC-u, to bi mogao biti “seizmički trenutak” za Nemačku.
Kao satelitska država SSSR-a, NDR je imala je centralno plansku, državnu ekonomiju. Istovremeno su postojala i stroga ograničenja slobode kretanja, jer su vlasti pokušavale da spreče odlazak stanovništva na zapad - što su mnogi činili tokom prethodnih decenija.
Natalitet na istoku je naglo opao, dok je istovremeno usledio masovni egzodus na Zapad u dva glavna talasa. Prvi je počeo odmah nakon pada Berlinskog zida, dok je drugi dostigao vrhunac početkom ovog veka.
Slom nataliteta
Iako je veliki egzodus završen pre više godina, istok i dalje trpi izraženiji nedostatak mladih i kvalifikovanih radnika od zapada. To se vidi čak i po praznim vrtićima. U istočnoj Nemačkoj pojavio se novi fenomen: “kitasterben”, što bukvalno znači “umiranje vrtića”. Pokreću ga niske stope nataliteta u već demografski iscrpljenim regionima, koji su tokom komunističkog perioda razvili široku mrežu ustanova za brigu o deci.
- Sada imate novinske članke u kojima vrtići kažu da im trebaju deca, što je suludo - rekao je BBC-u Jan-Niklas Huštet koji se vratio u Ošersleben u pokrajini Saksonija-Anhalt nakon 13 godina.
Čak je i njegov povratak bio lokalna vest, navodi BBC. Popunjavanje upražnjenih radnih mesta samo je jedan od problema pada broja stanovnika - manje ljudi takođe znači i manje usluga poput prodavnica, porodilišta i škola.
Rat u Ukrajini pogoršao trend
Prošle godine je broj rođenih u Nemačkoj dostigao najniži nivo od 1946, prema preliminarnim podacima. Profesor Martin Bujard iz Saveznog instituta za istraživanje stanovništva kaže da podaci pokazuju kako su globalne krize poput kovida i rata u Ukrajini dodatno pogoršale trend.
- Nakon što je Rusija pokrenula invaziju, 9-10 meseci kasnije stopa nataliteta u Nemačkoj je pala - kaže profesor Bujard.
Nemačka nije usamljena u tome. Ujedinjene nacije upozorile su na “neviđen pad” globalne stope fertiliteta, izazvan faktorima poput troškova života i nedostatka adekvatnog stanovanja. Ipak, ono što današnji istok Nemačke čini posebnim je to da se te niske stope nataliteta dešavaju u populaciji koja je ne tako davno - i veoma brzo - već bila demografski ispražnjena.
Povratak na istok
Tokom godina bilo je mnogo inicijativa za povećanje broja stanovnika na istoku Nemačke. Keti Leve vodi jednu od njih iz Halberštata, grada u severnom podnožju planine Harc, sa ciljem da podstakne ljude da zaista žive u regionu. Projekat Hajmfortel Harc - koji finansiraju lokalne firme kojima trebaju radnici - pokušava da poveže ljude sa slobodnim radnim mestima i promoviše prednosti tog kraja.
Životni standard na istoku značajno se poboljšao od ujedinjenja, iako plate i dalje zaostaju za zapadom, posebno u poređenju sa bogatim saveznim državama poput Bavarije.
- Mislim da je najveći strah to da će gradovi i sela biti poluprazni. To je ono što moramo da preokrenemo kako bismo očuvali dobar kvalitet života u ruralnim područjima - rekla je Leve BBC-u, dodajući da je “problem preveliki”.
Leve je rekla da se radi o tome da svoj region učinite vidljivim, jer se različite oblasti međusobno “takmiče” za ljude.
Kako sve to doprinosi AFD-u
Upravo bi u Saksoniji-Anhalt AfD mogao da formira svoju prvu pokrajinsku vladu i promeni politički pejsaž Nemačke, piše BBC. To bi bio eksplozivan trenutak u zemlji u kojoj krajnja desnica nije imala takvu vrstu vlasti još od Drugog svetskog rata. Ulrih Sigmund vodeći je kandidat AfD-a u Saksoniji-Anhalt, gde stranka prema anketama ima više od 40 odsto podrške uoči izbora u septembru. To bi moglo da bude dovoljno za apsolutnu većinu.
A pad broja stanovnika mogao bi upravo da bude jedan od razloga popularnosti AfD-a.
- Istraživanja pokazuju da je izborna podrška krajnje desnim strankama, uključujući AfD, po pravilu veća u regionima koji su najviše pogođeni padom broja stanovnika - rekla je BBC-u sociološkinja Katja Salomo, dodajući da takva područja mogu da imaju izraženiji “skeptičan stav prema imigraciji”.
AfD u svom manifestu navodi da je imigracija “neadekvatan lek za izumiranje lokalnog stanovništva”. Umesto toga, stranka želi da podstakne veće porodice, npr. isplaćivanjem novčanih bonusa za bebe.
Kritičari tvrde da bi širi antiimigracioni planovi AfD-a, uključujući deportacije, bili i katastrofalni za već posrnulu nemačku ekonomiju i potencijalno protivzakoniti. Ali, mnogi Nemci to vide drugačije - AfD je prema anketama trenutno najpopularnija stranka u zemlji, sa podrškom od preko 20% - iako je njena podrška i dalje izrazito koncentrisana na istoku zemlje.
