Srbija je bogata lepim selima koja su smeštena u srcu prirode i ta mesta vrve od potencijala za seoski turizam. Ipak, dok neka privlače posetioce svojim nestvarnim pejzažima, druga skreću pažnju na jedan potpuno drugačiji način - zahvaljujući svojim vrlo smešnim i neobičnim imenima zbog kojih stanovnici ponekad i crvene kada ih pitaju odakle su.

Kada čuju nazive kao što su Slepčević, Kurići, Zaglavak, Obrva ili Svinjarevo, često se dešava da se ljudima u neverici pojavi širok osmeh na licu. Lončanik, Sisevac i Gola Glava samo su još neka od mnogobrojnih mesta čudnih, neretko šaljivih naziva u Srbiji. Iako su nam ova imena komična, iza njih se često krije bogato istorijsko nasleđe, pa se postavlja pitanje - otkud tim naseljima i selima ta imena i šta ona zapravo znače?

Smešno zvuči i Donje Brijanje kod Leskovca. Naravno, postoji i Gornje, a kako za "Blic" objašnjava profesor Aleksandar Loma, filolog i indoevropeista, etimolog, onomastičar i akademik SANU, u toponimiji opozicija donji-gornji uglavnom označava položaj nizvodno, odnosno uzvodno na istom vodotoku.

Prema njegovim rečima, opšte pravilo glasi da takva imena izvorno znače nešto sasvim drugo od onoga na šta nam liče. Do tog saznanja se, kako kaže, dolazi pre svega kroz istorijske zapise.

- Brijanje je u turskim popisima (15.-17. vek) zabeleženo kao Brijan, a po poreklu gotovo sigurno nije od brijati, niti neke druge slovenske reči, već potiče od latinskog toponima Urbriana, kako se, po spisku iz doba cara Justinijana, zvalo jedno utvrđenje u blizini Niša - priča profesor Loma.

Neki nazivi sela pominju se još u 14. veku

I selo Tucanje je, kako objašnjava, prvi put zabeleženo u jednom turskom defteru iz 1571. godine, kada je bilo nastanjeno pravoslavnim Srbima; njegovo ime se takođe, uz oprez, može dovesti u vezu sa jednim toponimom iz istog spiska Tuttiana, navedenim među kastelima u Dardaniji.

- I Sisevac ili, kako stariji oblik imena glasi, Sisojevac kod Paraćina izaziva osmeh, ali treba znati da je selo ponelo ime po istoimenom manastiru, a ovaj po svom osnivaču, hilandarskom igumanu Sisoju, koji ga je podigao na obali reke Crnice, u podnožju Kučajskih planina, na zemlji koju je 1398. dobio od knjeginje Milice. To je monaško ime, poreklom iz koptskog (staroegipatskog) jezika - priča naš sagovornik.

Od neobičnih imena stranog porekla može se navesti i selo Ba kod Valjeva, u istoriji poznato po Baškom kongresu 1944. godine.

- Već pridev baški očituje da je ime prvobitno glasilo Bah, kako se još čulo u devetnaestom veku, a tako se redovno piše u turskim, austrijskim i srpskim izvorima od 16. do 19. veka. Znamo da se rudarstvo u srednjovekovnoj Srbiji razvilo sa dolaskom saskih (nemačkih) rudara u 13. veku, a u nemačkom jeziku postoji reč Bach - "potok", pa je verovatno da naziv potiče odatle - kaže profesor Loma.

Toponimi slovenskog porekla čiji je smisao zaboravljen

U nedoumicu nas, međutim, ništa ređe ne dovode ni toponimi čisto slovenskog porekla, kojima je prvobitni smisao zaboravljen.

- Visibaba doslovno jeste ono što nam se na prvi pogled čini - "baba koja visi", to je naziv cveta, a kao toponim znači mesto gde u proleće cvetaju visibabe. Najpoznatiji nosilac toga imena je selo kod Požege, koje se i najranije pominje, kao Gornja i Donja Visibaba već u turskom popisu iz 1476. godine - objašnjava Loma.

Među mestima koje imaju čudna imena izdvaja se selo Trudelj kod Gornjeg Milanovca. Prema predanjima iz prošlosti, ovo seoce ime je dobilo još za vreme proklete Jerine. Jerina je terala sve stanovništvo, pa i trudne žene da donose kamenje za podziđivanje Ostrovice, te se veruje da je od imenice "trudnica" ostalo ime Trudelj.

- To je samo narodno domišljanje, a pravo poreklo ovog toponima ostaje neizvesno. U današnjem obliku beleži se od početka 18. veka, a najranija čitanja u turskim popisima ukazuju da je u osnovi neko lično ime osnove Tvrd (Tvrdislav, Tvrtko i sl.), izvorno je izgleda bilo Tvrdenj pa je završetak izmenjen prema susednom Kozelju - priča profesor Loma.

I sela poput Žbevca, Svinjišta, Obzira, Smrdića, Padeža... svoja imena dobila su još u vreme kada se govorio arhaični jezik. Sada su se mnogi glasovi promenili, reči izašle iz upotrebe, ali su nazivi mesta ostali isti.

Kako su sela dobila smešna imena?

Svinjište

Selo u opštini Kuršumlija u Topličkom okrugu verovatno je dobilo ime po tome što su tu bile hrastove šume gde su žirili svinje.

Obzir

Salašarsko naselje na obodu Sombora Ovo je naziv za vis sa kojeg puca pogled na sve strane (od obzirati se).

Padež

Selo kod Kruševca u Rasinskom okrugu. Ime je dobilo po staroj narodnoj reči u značenjima "padina, vodopad". Kao gramatički termin znatno je mlađa, nastala kao prevod latinskog casus (koje je samo prevedeno sa grčkog ptôsis).

Sisojevac

Selo kod Paraćina izaziva osmeh, a ime je ponelo po istoimenom manastiru, a ovaj po svom osnivaču, hilandarskom igumanu Sisoju.

Smrdić

Još od davnina se ovo selo u opštini Žitorađa zvalo Smrdić, a to je zabeleženo i u turskim tefterima. Prema pričama, tu su postojali izvori vode koja je neprijatno mirisala i baš po tome selo je dobilo ime. Drugi navodi govore da je ime nastalo posle masovnog pomora konja, koje su meštani zatrpavali u veliku jamu, iz koje se širio nesnosan smrad. Selo Smrdić je 11. novembra 2005. godine ipak promenilo ime u Izvor, a kažu da su tome najviše doprinele devojke koje su se ovde udale, ali nisu mogle da podnesu da žive u mestu takvog imena.

Popučke

Ovo selo kod Valjeva danas broji oko 2.500 stanovnika, a postoji nekoliko predanja kako je dobilo ovo ime. Prema onom najčuvenijem, za vreme Turaka je u dolini reke Rabas bio srušen most, pa su vojnici svoje puške postavljali preko ruševina kako bi prešli na drugu stranu. Ime selu dato je baš zato jer su išli "po puškama".

Mozgovo

Ovo selo ušuškano je ispod planine Bukovik kod Aleksinca, a njegovo ime se prvi put pominje 1389. godine kada ga je posetio car Lazar pred odlazak na Kosovo. Nije tačno poznato kako je selo dobilo ovo interesantno ime, pa se u šali navodi da u njemu možda žive meštani koji "mnogo mozgaju".

Svinjarevo

Ovo selo nalazi se u opštini Žabari u Braničarskom okrugu, a smešteno je na visoravni, pa je zanimljivo da uprkos nazivu, nikada nije poplavljeno. Nalazi se blizu lokacije gde je postojalo staro naselje Svinjari, koje je knez Lazar nekada dao Ravanici sa ostalim selima, pa se veruje da odatle potiče današnje ime mesta.