Rak dojke stadijuma 0: Duktalni karcinom in situ - rani znak upozorenja, ali i prekretnica u lečenju

Duktalni karcinom in situ je rani stadijum raka dojke - još se ne širi, ali signalizira da su ćelije počele da se ponašaju abnormalno. To je prilika da se problem zaustavi pre nego što postane ozbiljan.

Duktalni karcinom in situ predstavlja veoma rani oblik raka dojke, koji nastaje u mlečnim kanalima - cevčicama koje prenose mleko od režnjeva dojke do bradavice. Ćelije raka ostaju unutar mlečnih kanala, zbog čega se ovaj karcinom često opisuje kao neinvazivni (preinvazivni) rak ili rak dojke stadijuma 0.

Termin "in situ" upravo označava da je rak ograničen unutar mlečnih kanala i nije se proširio u okolno tkivo. Zbog toga, duktalni karcinom in situ obično nije neagresivan i ne širi se (metastazira) na druge delove tela.

Iako sam po sebi nije opasan po život, ukoliko se ne leči, može da preraste u invazivni duktalni karcinom, koji može da se širi van dojke.

Sve više obolelih od duktalnog karcinoma in situ

Duktalni karcinom in situ je jedan od najčešćih oblika raka dojke kod žena, i čini oko 20–25 odsto svih novih dijagnoza svake godine. Muškarci imaju znatno manji rizik od raka dojke jer poseduju mnogo manje tkiva dojke nego žene, pa je duktalni karcinom in situ kod njih izuzetno redak - manje od 0,1 odsto svih slučajeva.

Generalno, u poslednjih nekoliko decenija raste broj dijagnostikovanih slučajeva. Stručnjaci objašnjavaju da ovaj porast ne znači nužno da više ljudi razvija duktalni karcinom in situ, već da se bolest sve češće otkriva i leči zahvaljujući naprednijim metodama skrininga i ranijoj dijagnostici.

Simptomi duktalnog karcinoma in situ

Duktalni karcinom in situ generalno ne izaziva simptome i često se otkriva slučajno tokom mamografije, koja je deo rutinskog skrininga za rak dojke ili zbog ispitivanja kvržice u dojci.

Iako retko, moguće je da se pojave rani znaci kao što su:

• kvržica u dojci,
• krvavi ili neobični iscedak iz bradavice,
• promena na koži dojke, poput svraba, iritacije ili neobičnog izgleda kože, uključujući naborano ili zadebljano područje ispod površine kože.

Na mamogramu duktalni karcinom in situ obično se vidi kao sitne naslage kalcijuma u tkivu dojke, poznate kao kalcifikacije, koje pomažu lekarima da rano uoče bolest.

Šta uzrokuje duktalni karcinom in situ

Duktalni karcinom in situ nastaje kada zdrave ćelije u mlečnim kanalima razviju promene u svojoj DNK i počnu nekontrolisano da rastu. DNK ćelija sadrži uputstva koja određuju kako se ćelija deli, raste i kada umire. Kod raka, ove instrukcije se menjaju: ćelije se dele brže, proizvode više potomaka i često ne umiru kada bi to normalno trebalo da se desi.

Kod duktalnog karcinoma in situ, ove ćelije raka ostaju unutar mlečnih kanala i još nemaju sposobnost da prođu u okolno tkivo dojke.

Iako se zna da DNK promene pokreću rast ćelija, stručnjaci još nisu sigurni zašto se duktalni karcinom in situ razvija kod nekih osoba i zašto u nekim slučajevima može da preraste u invazivni oblik, dok kod drugih ostaje ograničen.

Faktori rizika za duktalni karcinom in situ

Iako tačan uzrok promena u ćelijama koje dovode do duktalnog karcinoma in situ još nisu poznate, stručnjaci prepoznaju niz faktora koji mogu da povećaju rizik od ovog karcinoma:

• Porodična istorija raka dojke – ako je roditelj, brat, sestra ili dete obolelo, rizik je veći, posebno ako su dijagnoze postavljene u mladosti i postoji više članova porodice sa rakom dojke.
• Lična istorija raka dojke ili određenih stanja dojki – uključujući lobularni karcinom in situ (drugi najčešći tip raka dojke, nastaje u žlezdama koje proizvode mleko) ili atipičnu hiperplaziju.
• Pol i starost – žene, dakle, imaju znatno veći rizik od muškaraca, a rizik raste sa godinama.
• Hormonski faktori – rana menstruacija, kasna menopauza (početak menstruacije pre 12. godine, ulazak u menopauzu nakon 55. godine), kasno rađanje (posle 30. godine), kao i hormonska terapija u menopauzi. U veće riziku su i žene koje nikada nisu rađale i dojile.
• Gusto tkivo dojke – veći udeo žlezdanog i fibroznog tkiva može da oteža otkrivanje i poveća rizik.
• Nasleđene genetske promene – najpoznatije su mutacije gena BRCA1 i BRCA2, koje značajno povećavaju rizik.
• Izloženost zračenju – posebno ranija radioterapija grudnog koša.
• Životne navike – konzumiranje alkohola i gojaznost povezani su sa višim rizikom.

Važno je napomenuti da postojanje jednog ili više faktora rizika ne znači da će se razviti duktalni karcinom in situ.

Komplikacije duktalnog karcinoma in situ

Duktalni karcinom in situ može da preraste u invazivni duktalni karcinom ako se ne leči na vreme, zbog čega je pravovremena terapija ključna.

Osobe koje su primale lečenje za duktalni karcinom in situ takođe mogu da budu u povećanom riziku od drugih zdravstvenih problema kako stare. To uključuje stanja kao što su:

• osteoporoza,
• povišen krvni pritisak
• i srčana oboljenja.

Kako se otkriva duktalni karcinom in situ

Kao što je pomenuto, ovaj karcinom se najčešće otkriva tokom mamografije (u više od 90 odsto slučajeva), koja je deo rutinskog skrininga za rak dojke. Ako mamografija pokaže sumnjive rezultate, slede dijagnostički testovi:

• Mamografija: Ako rutinski mamogram ukaže na područje zabrinutosti, radi se dijagnostički mamogram sa snimcima iz više uglova i većim uvećanjem.
• Ultrazvuk dojki: Koristi zvučne talase za dodatno ispitivanje sumnjivih oblasti, čime može da se odredi lokacija i priroda promena i odluči o daljim testovima.
• Biopsija dojke: Ključni korak za potvrdu dijagnoze. Uzorak tkiva se uzima posebnom šupljom iglom, a se zatim šalje patologu koji potvrđuje prisustvo ćelija raka i procenjuje njihovu agresivnost.

Stepeni i faze duktalnog karcinoma in situ

Lekari dele duktalni karcinom in situ u tri stepena, na osnovu izgleda ćelija raka pod mikroskopom:

• Niski stepen (spor rast) – ćelije raka vrlo liče na zdrave ćelije dojke.
• Srednji stepen (umeren rast) – ćelije su abnormalne, ali i dalje donekle nalikuju zdravim ćelijama.
• Visoki stepen (brz i nekontrolisan rast) – ćelije raka izgledaju potpuno drugačije od normalnih ćelija dojke.

Rak se, generalno, klasifikuje u stadijume od 0 do 4. Iako se duktalni karcinom in situ uvek svrstava u stadijum 0, što znači da je lokalizovan i neinvazivan, tumor može da ima različitu veličinu i da zahvati više mlečnih kanala u dojci.

Kako se leči duktalni karcinom in situ

Iako duktalni karcinom in situ nije agresivan rak, lečenje ili pažljivo praćenje stanja su izuzetno važni, budući da neki oblici ove bolesti mogu da prerastu u invazivni rak.

Najčešći pristupi lečenju uključuju:

• Operacija za očuvanje dojke (lumpektomija) - uklanjaju se ćelije raka zajedno sa malim delom okolnog zdravog tkiva. Ovim se smanjuje rizik da ostanu abnormalne ćelije, dok veći deo dojke ostaje netaknut. Nakon lumpektomije, obično sledi terapija zračenjem, koja može da traje od nekoliko dana do nekoliko nedelja, u zavisnosti od individualnog plana lečenja.
• Mastektomija - uklanjanje cele dojke, a ponekad i obe dojke (dvostruka mastektomija). Ova opcija se razmatra ako tumor zahvata više mlečnih kanala, ako je posebno veliki ili ako osoba nije kandidat za lumpektomiju. Nakon mastektomije, rekonstrukcija dojke može da bude opcija.

Izbor tretmana zavisi od veličine i rasporeda tumora, stepena raka i ličnih želja pacijentkinje. Cilj je potpuno uklanjanje abnormalnih ćelija, očuvanje zdravog tkiva kad je moguće i smanjenje rizika da karcinom preraste u invazivni oblik raka dojke.

Šta se dešava nakon operacije

Nakon operacije, lekar može da preporuči hormonsku terapiju kako bi se smanjio rizik od recidiva (povratka bolesti). Najčešće korišćeni lekovi su tamoksifen i inhibitori aromataze, poput anastrozola.

Terapija obično traje pet godina i pomaže u sprečavanju rasta ćelija koje bi mogle da izazove povratak bolesti. Ovaj tretman je posebno važan kod osoba čiji tumor pokazuje hormonsku osetljivost, jer dodatno smanjuje šanse za razvoj invazivnog raka dojke.

Redovne kontrole nakon lečenja

Nakon lečenja duktalnog karcinoma in situ, redovni pregledi su ključni. Obično se preporučuje poseta lekaru svakih šest do dvanaest meseci tokom prvih pet godina, a zatim godišnje.

Takođe, najčešće su potrebne i godišnje mamografije kako bi se pratilo stanje dojki i rano otkrile eventualne promene.

Pored zakazanih pregleda, važno je obavljati i samopreglede dojki - bilo kakva kvržica, promena oblika ili kože, svrab i iscedak iz bradavice treba odmah prijaviti lekaru.

Očekivani životni vek kod duktalnog karcinoma in situ

Stope preživljavanja kod duktalnog karcinoma in situ su izuzetno visoke. Prema podacima Američkog društva za borbu protiv raka, gotovo svi pacijenti sa ovim oblikom raka dojke mogu u potpunosti da se izleče adekvatnim lečenjem.

Nakon terapije, ishodi su obično dobri. Recidiv bolesti se javlja retko, a čak i kada se duktalni karcinom in situ ponovo pojavi, rak uglavnom nije opasan po život.

Prevencija i rano otkrivanje duktalnog karcinoma in situ

Iako mnogi faktori rizika za duktalni karcinom in situ nisu promenljivi, rana detekcija značajno povećava šanse za uspešno lečenje. Redovne kontrole i skrining mamografije ključni su za rano otkrivanje bolesti.

Većina žena bi trebalo da započne godišnje mamografske preglede oko 40. godine života, kako bi se uočile čak i sitne promene u tkivu dojke pre nego što izazovu simptome.

Poruka lekara je jasna: duktalni karcinom in situ spada među najizlečivije oblike raka dojke, a personalizovani plan nege i redovno praćenje značajno doprinose očuvanju zdravlja dojki.

(Cleveland clinic/ Mayo clinic)