Pojam generacija potiče iz teorije Štrusa i Haua, prema kojoj se istorija deli na cikluse od dvadeset godina.
Generacija Beta će odrastati u svetu sa aktivnim učešćem veštačke inteligencije u svakodnevnom životu.
U 2025. godini našu planetu podelili smo sa bebama koje su prema najčešće prihvaćenoj podeli u demografiji, prvi pripadnici generacije Beta - kohorte koja će doživeti 22. vek i čiji će život biti tesno isprepleten sa veštačkom inteligencijom.
Iako se na popularnim društvenim mrežama i onlajn tekstovima poslednjih meseci pojavljuje tvrdnja da će deca rođena od 2026. godine pripadati takozvanoj generaciji Sigma, reč je ipak o neformalnom nazivu. Jer, u stručnoj literaturi i među demografima, termin „generacija Sigma“ za sada ne postoji kao standardizovana kategorija.
Nasuprot tome, generacija Beta je naziv koji se već koristi u analizama i predstavlja logičan nastavak niza Alfa - Beta, započetog nakon generacije Z. Prema toj podeli, deca rođena od 2025. pa sve do kraja tridesetih godina ovog veka svrstavaju se u istu generaciju.
Spisak generacija i godine trajanja
- Tiha generacija - 1923-1945.
- Bejbi bumeri - 1946-1964.
- Generacija X - 1965 - 1980.
- Milenijalci - 1981-1996.
- Generacija Z - 1997-2009.
- Generacija Alfa - 2010-2024.
- Generacija Beta - 2025-pa nadalje
Kako su generacije uopšte nastale
Ideja o generacijama kakve danas poznajemo potiče iz teorije američkih naučnika Vilijama Štrausa i Nila Haua, objavljene u knjizi “Generacije: Istorija američke budućnosti” 1987. godine, prema kojoj se istorija može sagledavati kroz cikluse duge oko dvadesetak godina.
Svaki od tih ciklusa oblikuju veliki društveni, politički i ekonomski događaji, a ljudi rođeni u istom periodu dele slična iskustva odrastanja, vrednosti i obrasce ponašanja.
U proteklih sto godina, tako se izdvojilo sedam generacija čiji pripadnici danas istovremeno žive na našoj planeti.
Tiha generacija: Oni koji su radili i ćutali
Ljudi rođeni između 1928. i 1945. godine odrastali su u senci Drugog svetskog rata ili njegovih neposrednih posledica.
Detinjstvo obeleženo oskudicom, strahom i strogim autoritetima stvorilo je generaciju koja je verovala da se opstaje radom i disciplinom. Tiha generacija se zato često opisuje kao patriotska, religiozna i izrazito lojalna institucijama, sa snažnim osećajem dužnosti i odgovornosti.
Tihoj generaciji iako strogo vaspitanoj, s druge strane, dugujemo to što je utrla put borbe za građanska prava.
Bejbi bumeri: Optimizam, pobuna i potrošačko društvo
Nakon rata usledio je period rasta i nade, a generacija rođena između 1946. i 1964. godine dobila je ime po „bejbi bumu“, naglom porastu nataliteta.
Odrastali su u vremenu ekonomskog uzleta, ali i snažnih društvenih potresa. Hipi pokret, studentski protesti, borba za građanska prava i Vijetnamski rat oblikovali su njihove stavove, dok ih je ekonomska stabilnost, uz pojavu televizije, reklama i popularne kulture, učinila prvim masovnim potrošačima.
Bumeri se zato opisuju kao samouvereni, skloni hedonizmu i prvi koji su počeli da životna zadovoljstva stavljaju ispred puke egzistencije.
Generacija X: Između cinizma i slobode
Rođeni od 1965. do 1980. godine, pripadnici generacije X, odrasli su u vremenu tehnološkog prelaza – uz televiziju, a kasnije i prve računare i internet.
Istovremeno, suočili su se sa većim brojem razvoda i manjom ekonomskom sigurnošću nego njihovi roditelji. Zbog toga su često opisivani kao cinični, skeptični prema sistemima i fokusirani na ravnotežu između posla i privatnog života.
S druge strane, X-ovce prati i epitet najslobodnije generacije među Zemljanima, s obzirom na to da ih je životno iskustvo naučilo da prihvataju religijske razlike, seksualnu orijentaciju, klasnu, rasnu i etničku pripadnost.
Milenijalci: Digitalni pioniri u nesigurnom svetu
Generacija rođena između 1981. i 1996. godine ušla je u odraslo doba na prelazu milenijuma, pa im, uz ređe korišćeni naziv generacija Y, otuda i ime milenijaci.
Oni su prvi koji su masovno odrasli uz internet i društvene mreže, postajući pioniri digitalne samopromocije. Međutim, njihovu životnu putanju snažno su poremetili globalna ekonomska kriza 2008. godine, a kasnije pandemija kovida-19.
Zbog toga se često opisuju kao “najbaksuznija generacija” u istoriji sa velikim očekivanjima, ali i sa produženom zavisnošću od roditeljskog doma.
Generacija Z: Stalno povezani, ali usamljeni
Rođeni između 1997. i 2009. godine, pripadnici generacije Z, ne pamte svet bez ekrana računara ili mobilnog telefona, pa im se društveni život velikim delom odvija onlajn, a informacije su im dostupne u svakom trenutku.
Za razliku od svih prethodnih generacija, imaju potpuno drugačiji odnos prema radu, očekujući fleksibilan radni raspored i znatno više slobodnog vremena. Iako važe za najtolerantniju i najmanje religioznu generaciju do sada, često se opisuju i kao pesimistični, emocionalno opterećeni i paradoksalno, iako im je “svet na dlanu”, kao usamljeni.
Istraživanje Krovne organizacije mladih Srbije iz 2024. tako je pokazalo da se polovina anketiranih zumera često oseća anksiozno, a 30 odsto nih smatra da je depresivno.
Generacija Alfa: Deca potpuno digitalnog sveta
Deca rođena od 2010. do 2024. godine odrastaju u okruženju u kojem su pametni uređaji, aplikacije i društvene mreže podrazumevani deo svakodnevice, a dobili su to ime jer naučnici veruju da su početak nečeg sasvim novog.
Smatra se da će Alfa generacija biti najinformisanija do sada, ali i prva generacija u ljudskoj civilizaciji koja će se suočiti sa najvećim globalnim izazovima kao što su iscrpljivanje prirodnih resursa i ubrzanje klimatskih promena.
Odlikuje ih to što potpuno “bez kočnice” pokazuju svoje emocije i izražavaju želje.
Generacija Beta: Suživot sa veštačkom inteligencijom
Najmlađa među nama, generacija Beta, obuhvata decu rođenu od 2025. godine pa nadalje. Ova generacija će odrastati u svetu u kojem je veštačka inteligencija aktivni učesnik svakodnevnog života – u obrazovanju, zdravstvu, radu i komunikaciji.
Po mišljenju stručnjaka, njihov najveći izazov neće biti samo kako da koriste AI, već kako da očuvaju ljudske osobine poput empatije, kreativnosti i društvene povezanosti u svetu duboke digitalizacije i automatizacije. Ako, kad odrastu, budu donosili mudre političke odluke u smislu etičkog razvoja tehnologije, smatra se da će živeti u svetu ogromnih mogućnosti. U suprotnom, rizik je da tehnologija, umesto alata, postane teret.
Jedno je sigurno - bez obzira na ime koje im budemo davali, deca rođena danas živeće u svetu koji će se od našeg razlikovati više nego ijedan ranije u istoriji civilizacije.
