Detaljna infracrvena analiza pokazuje prisustvo složenih organskih molekula, koje bi mogle igrati ključnu ulogu u nastanku budućih sistema
Neverovatne strukture, poput narandžastih stubova i šarolikih gasnih slojeva, obelodanjuju dinamične procese koji prožimaju kosmičke oblake
Spektakularna nova fotografija magline Božje oko, koju je zabeležio svemirski teleskop Džejms Veb (JWST), istovremeno otkriva hemiju porekla života u našem Sunčevom sistemu i nacrt njegove konačne sudbine.
Ova maglina, poznata i kao Sauronovo oko i Heliks, jedna je od najbližih, najšarenijih i najistraživanijih planetarnih maglina u svemiru. Naziv Heliks je dobila zato što, osim što podseća na oko, liči i na spiralnu strukturu.
Šta su planetarne magline
Planetarne magline su oblaci gasa i kosmičke prašine koje izbacuju zvezde slične Suncu kada na kraju života odbace svoje spoljne slojeve. Zvezde nalik Suncu nemaju dovoljno mase da na kraju života eksplodiraju kao supernove, pa je njihova smrt mirnija. Kada u fuziji sagore svoje nuklearno gorivo, prvo vodonik, a zatim i helijum, oslabi pritisak koji se suprotstavljao gravitaciji, pa se njihove jezgre sažimaju i snažno zagrevaju. Zbog tog zagrevanja u okolnim, spoljnim slojevima nakratko se ponovo pale nuklearne reakcije. Ta energija i pojačano zračenje naduvavaju spoljne slojeve zvezde, pa ona postaje crveni džin. Snažni zvezdani vetrovi postepeno otpuhuju spoljne slojeve u svemir i stvaraju planetarnu maglinu, dok u centru ostaje gusti beli patuljak koji osvetljava izbačeni materijal.
Naziv planetarna maglina može zbuniti jer ti objekti zapravo nemaju nikakve veze s planetama. On je rezultat činjenice da su ih prvi astronomi kroz teleskope videli kao male, okrugle diskove nalik planetama, a ime je ostalo iako je naučno netačno.
Beli patuljak u centru magline Heliks jonizuje okolni gas, pa on svetli u živim bojama koje su delimično vidljive golim okom.
Posebna moć teleskopa Džejms Veb
Pošto se nalazi relativno blizu Zemlje, maglina Božje oko je idealan kandidat za posmatranje. Koristeći svoju kameru za blisko infracrveno područje, Džejms Veb je otišao dalje nego bilo koji teleskop do sada. Naime, infracrvena svetlost prodire dublje kroz oblake gasa i prašine zato što ima veće talasne dužine od vidljive svetlosti, one su veće od tipičnih čestica kosmičke prašine, pa te čestice na njih deluju kao sitne prepreke koje ih ne mogu efikasno raspršiti. Kada je talasna dužina svetlosti uporediva sa veličinom čestica ili manja od njih, raspršenje je mnogo jače.
Šta se vidi na novoj fotografiji
Na novoj fotografiji malog dela magline oko belog patuljka (gore) vide se hiljade narandžastih i zlatnih, kometama sličnih stubova koji se uzdižu nagore. Te strukture, tehnički poznate kao kometni čvorovi, razdvajaju brze zvezdane vetrove umiruće zvezde od starijih i hladnijih slojeva gasa koje je zvezda izbacila ranije tokom svog života.
Narandžasti polukrug pri dnu, gde su ti stubovi gušće zbijeni, označava ivicu ljuske magline, a iznad toga prostire se crnilo svemira sa ponekom plavom zvezdom.
Kao što je uobičajeno kod snimaka svemirskih teleskopa, različiti filteri istakli su temperature i hemijski sastav magline, koji se menjaju u zavisnosti od udaljenosti od belog patuljka. Ultraljubičasto zračenje koje pali vruć, jonizovani gas stvara plavi sjaj u blizini zvezde. Dalje od zvezde okolina postaje hladnija, a molekularni vodonik u njoj prikazan je žutom bojom. Još dalje od zvezde nalazi se tamnocrvena prašina.
Prašina života
Hladna prašina koju je zabeležio Džejms Veb na novoj fotografiji predstavlja materijal od kojeg će se formirati sledeća generacija zvezda i planeta.
Kombinacija zračenja belog patuljka i izbačenog materijala umrle zvezde stvara oblasti u kojima mogu nastati složenije organske molekule na bazi ugljenika, uključujući policiklične aromatične ugljovodonike, jednostavne alkohole, aldehide i druge prebiotičke spojeve. Oni se u kasnijim fazama mogu ugraditi u nove zvezde, planete i u hemiju potrebnu za nastanak života.
(Index)
