Mnogi severnoamerički lideri smatrali su ostrvo ključnim za odbrambenu strategiju, zbog njegovog položaja uz severoistočnu obalu Kanade
Grenland poseduje najmanje 25 od 34 sirovine koje EU smatra kritičnim
Njegova čitava populacija stala bi na veći fudbalski stadion, ali je njegovo trenutno prisustvo na geopolitičkoj sceni ogromno. Američki predsednik Donald Tramp želi kontrolu nad Grenlandom “milom ili silom” i sada je zapretio uvođenjem carina od 10% za osam evropskih zemalja koje se protive tome. Dok se ambasadori Evropske unije hitno sastaju zbog eskalacije grenlandske krize, mape i podaci pokazuju zašto je najveće svetsko ostrvo veoma važno Trampu.
Tramp je u subotu najavio da će uvesti tarife na robu iz osam evropskih zemalja u vezi sa situacijom oko Grenlanda, javio je Rojters pozivajući se na diplomate EU. Tramp je najavio uvođenje carina od 10% u februaru Danskoj, Norveškoj, Švedskoj, Francuskoj, Nemačkoj, Velikoj Britaniji, Holandiji i Finskoj, koje će kasnije, kako je naveo, biti povećane na 25 odsto i ostaće na snazi sve dok SAD ne postignu dogovor o kupovini ostrva.
Autonomna teritorija Danske udaljena je od SAD hiljadama kilometara. Iako je geografski deo Severne Amerike, odnos sa Danskom čini je kulturno i politički evropskom. Dok građani i vlada Danske i Grenlanda čine sve što mogu da se odupru Trampovim pretnjama, Evropa, Kina i Rusija procenjuju značaj tog ogromnog, ledenog ostrva za svoje interese.
Sukob oko teritorije otvara pitanje zašto je ona toliko važna, a u toj proceni postoji više aspekta.
Strateška važnost Grenlanda
Iako su najnovije pretnje kupovinom ili invazijom na Grenland vezane za Trampovu administraciju, danska teritorija je mnogo duže vremena od ključnog značaja za interese SAD, piše “Dojče vele” (DW).
Još 1867. je tadašnji američki državni sekretar Vilijam Stjuard izneo ideju o aneksiji Grenlanda, a tokom Drugog svetskog rata SAD su okupirale ostrvo kako bi sprečile da padne u ruke nacističke Nemačke. SAD trenutno imaju Pitufik - jedinu funkcionalnu bazu na severozapadu ostrva od nekad desetina, koja je izgrađena nakon što su SAD i Danska 1951. potpisale Sporazum o odbrani Grenlanda.
Mnogi severnoamerički lideri smatrali su ostrvo ključnim za odbrambenu strategiju, zbog njegovog položaja uz severoistočnu obalu Kanade.
Rusija, još jedna zemlja koja se delimično nalazi unutar Arktičkog kruga - pored Kanade, Norveške, SAD i Danske (preko Grenlanda i Farskih ostrva) - ima više baza na Arktiku, dok se Kina 2018. proglasila “bliskoarktičkom državom” u nastojanju da obezbedi uporište u tom regionu, navodi DW.
Veličina Grenlanda
Grenland je ogroman. Iako su SAD, Rusija, Kanada i Kina znatno veće, malo koja druga zemlja može da se poredi sa ovim ostrvom. Površina Grenlanda je 2.166.086 km², što znači da je oko šest puta veći od Nemačke. Zapravo, Grenland je veći od polovine cele EU i najveće je ostrvo na svetu, jer se Australija - koja bi inače nosila tu titulu - smatra kontinentom.
Ceo Balkan je površine oko 765.000 km², što znači da je Grenland skoro tri puta veći od celog Balkana zajedno.
Naseljenost Grenlanda
Sa svojih tek 56.000 stanovnika, Grenland je ubedljivo najređe naseljena teritorija na svetu, sa oko 0,14 stanovnika po kvadratnom kilometru. Razlog za to leži u njegovoj geografiji - oko 80% zemlje prekriveno je ledenim pokrivačem koji je nastao pre otprilike tri miliona godina i čini velike delove ostrva nenastanjivima, navodi DW.
Radi poređenja, prema podacima portala Countrymeters.info, ovo su najgušće naseljene zemlje u svetu:
- Monako 18.800 stanovnika po kvadratnom kilometru
- Singapur 9.200
- Bahrein 2.600
- Maldivi 2.000
- Malta 1.400
A ovo su najređe naseljene zemlje u svetu:
- Kanada 4 stanovnika po kvadratnom kilometru
- Australija 3,6
- Namibija 3,5
- Island 3,4
- Mongolija 2,3
Najmanje naseljena teritorija u svetu:
- Grenland (bez Danske) - 0,03 stanovnika po kvadratnom kilometru
Više od 65% stanovništva Grenlanda živi u pet najvećih naselja:
- Prestonica Nuk 19.905 stanovnika;
- Sisimjut 5.485
- Ilulisat 5.087
- Kakortok 3.069
- Asijat 2.992
Prema podacima vlade, usled starenja stanovništva očekuje se da će broj žitelja Grenlanda do 2050. da padne ispod 50.000.
Promena klime na Grenlandu
Klima na Grenlandu menja se brzo, kao i u ostatku Arktičkog kruga. Klimatske promene uzrokuju porast temperatura do te mere da je meteorološka stanica Itokorturmit 19. maja prošle godine zabeležila temperaturu od 14,3 stepena Celzijusa - više od 13 stepeni iznad prosečne maksimalne dnevne temperature za maj, koja je iznosila 0,8 stepeni Celzijusa.
Ledeni pokrivači Grenlanda gube 270 milijardi tona vode godišnje, a ovo odmrzavanje otvara nove mogućnosti za vađenje resursa, brže trgovačke puteve, svemirske i vojne baze, nove ribolovne zone - i sukob velikih sila, piše “Politiko”.
Moskva i Peking pokušavaju da izvrše kontrolu nad arktičkim regionom, koji se zagreva brže nego bilo gde drugde na planeti. Kako ukazuje “Al Džazira”, Grenland se, pored Švedske i Grčke, smatra jednim od najperspektivnijih izvora retkih mineralnih resursa u EU.
Prirodni resursi Grenlanda
Grenland poseduje najmanje 25 od 34 sirovine koje EU smatra kritičnim. Ali, surova geografija, klima i ograničena infrastruktura otežavaju njihovo iskorišćavanje.
Teritorija obiluje:
- gvožđem
- grafitom
- volframom
- paladijumom
- vanadijumom
- cinkom
- zlatom
- uranijumom
- bakrom
- naftom
Ipak, retki zemni minerali Grenlanda možda su njegov najtraženiji resurs, piše DW. Amerika nema pouzdani lanac snabdevanja retkim zemnim mineralima koji se koriste u najrazličitijim proizvodima - od električnih vozila i mobilnih telefona do vojnih radara i MRI skenera.
Trenutno se oko 60% retkih minerala kopa u Kini, koja prerađuje više od 90% ukupne količine. Kako EU i SAD žele da smanje zavisnost od Kine po tom pitanju, Grenland postaje ključno područje strateškog nadmetanja.
BONUS VIDEO
