Na arheološkom lokalitetu Novosel kod Niša otkriveni su grobovi i naselje starčevačke kulture stari oko 8.000 godina.
Otkriveni su skeletni ostaci tri osobe sahranjene u fetusnom položaju, što je karakteristično za tu kulturu.
Deo naselja i grobovi koje pripadaju starčevačkoj kulturi, čija se starost preliminarno opredeljuje na 8.000 godina, otkriveni su tokom sprovođenja zaštitnih arheoloških iskopavanja na arheološkom lokalitetu Novosel u ataru sela Malča kod Niša. Zaštitna iskopavanja na ovom lokalitetu sprovodi Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš, na trasi Železničke obilaznice oko Niša.
Arheolog mr Aleksandar Aleksić, konzervator-istraživač savetnik Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš, objašnjava da Starčevačka kultura predstavlja kulturnu grupu koja se razvijala na prostoru centralnog Balkana i donje Panonije i da prethodi vinčanskoj kulturi i pripada srednjem, odnosno starijem neolitu.
Sahranjeni u položaju fetusa
“Naselja se sastoje od ukopanih i poluukopanih zemunica, a svoje preminule sahranjuju unutar naselja, a često i unutar stambenih objekata, što je očigledno slučaj i na arheološkom lokalitetu Novosel. Specifičnost ovog sahranjivanja jeste inhumacija – skeletno sahranjivanje u zgrčenom položaju na boku, odnosno u fetusnom položaju”, navodi mr Aleksić.
Do sada su otkrivene grobne celine sa skeletnim ostacima tri osobe, čiji su nalazi predmet laboratorijskih analiza u predstojećem periodu. Na osnovu C-14 analiza biće ustanovljena njihova starost, a biće urađene i DNK, antropološka i druge analize.
Najnovije otkriće u ataru sela Malča upotpunjuje istorijsku sliku Niša i okoline.
Lokalitet Novosel: Višeslojna istorija duga osam milenijuma
Mr Aleksić ističe da je dosadašnjim istraživanjima, konstatovano da je arheološki lokalitet Novosel višeslojan i da predstavlja naselje ne samo iz eneolitskog perioda (koje je hronološki povezano sa rondelom na lokalitetu Orničje), već i naselje sa grobovima iz srednjeg neolita (Starčevačka kultura), kao i nalaza iz antičkog perioda (što je povezano sa otkrićima horeuma - žitnice na arheološkom lokalitetu Orničje na trasi gasovoda Niš-Dimitrovgrad 2023. godine).
Život u svim periodima prošlosti
Arheološki lokalitet Novosel, dodaje on, treba posmatrati kroz odnose velikog broja arheoloških lokaliteta oko Niša koji potvrđuju život u svim periodima prošlosti, od paleolita (pećine Velika i Mala Balanica u Sićevu), preko neolitskih starčevačkih (Bubanj, Medijana, Novosel) i vinčanskih lokaliteta (u ataru Malče, Vrežine, Huma, Trupala i Vrtišta), eneolitskih (na Bubnju, Velikoj Humskoj Čuki, Orničju), iz bronzanog doba (Medijana, G. Ribnik, Hum), antičkih (Naisus, Medijana, Jagodin Mala) preko srednjovekovnih (Tvrđava, Pantelejska crkva, itd.) do današnjih vremena.
Najstariji grobovi u istoriji Niša
“Arheološka otkrića na trasi Železničke obilaznice oko Niša potvrđuju da se na prostoru Niša i njegove okoline život odvija u kontinuitetu bar poslednjih 8.000 godina, u različitim arheološkim i istorijskim razdobljima”, navodi mr Aleksić.
Starčevački grobovi otkriveni i istraženi na lokalitetu Novosel predstavljaju najjužnije do sada otkrivene i poznate grobove starčevačke kulture i ujedno najstarije materijalne dokaze sahranjivanja u prošlosti Niša.
Zaštitna iskopavanja na trasi železničke obilaznice
Zaštitna arheološka iskopavanja na arheološkom lokalitetu Novosel sprovode se na ukupnoj površini od oko 15.000 kvadrata, u dužini od oko 500 metara u trasi Železničke obilaznice. Arheološki lokalitet se prostire i severno i južno od same trase. Arheološka iskopavanja se odvijaju od oktobra 2025. godine gotovo neprekidno, pod otežanim vremenskim i terenskim uslovima, sa ciljem zaštite arheološkog nasleđa i omogućavanjem nastavka izgradnje Železničke obilaznice oko Niša. Arheološka iskopavanja obavljaju se u okviru realizacije projekta izgradnje Železničke obilaznice, uz punu podršku i razumevanje svih učesnika u projektu – od investitora i nadzora, preko izvođača radova do grada Niša.
Najznačajnija iskopavanja poslednjih godina
“Zajedno sa otkrićem rondela iz eneolitskog perioda na lokalitetu Orničje, a zatim eneolitskog naselja na lokalitetu Novosel (Salkuca-Černavoda III) i sada starčevačkog naselja sa grobovima – zaštitna arheološka iskopavanja na trasi Železničke obilaznice predstavljaju jedna od najznačajnijih zaštitnih arheoloških iskopavanja u Nišu poslednjih godina”, naglašava mr Aleksić.
Predmetna arheološka iskopavanja predstavljaju najavu obeležavanja 60 godina od osnivanja Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš, jedine ustanove zaštite nepokretnog kulturnog nasleđa na jugoistoku Srbije.
