Basijana je bio drugi po veličini i značaju rimski grad u regionu, osnovan u prvom veku nove ere
Nakon 90 godina pauze, arheolozi nastavljaju istraživanja na lokalitetu, sa ciljem otkrivanja bazilike iz 6. veka
Posle Sirmijuma, ovo je bio najveći i najvažniji rimski grad u regionu, osnovan još u prvom veku nove ere. Nekadašnji rimski grad Basijana danas predstavlja jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta u zemlji, a istraživanja na ovom lokalitetu nastavljaju se nakon pauze od neverovatnih 90 godina.
Potraga za izgubljenom bazilikom
Nakon devet decenija, stručnjaci se vraćaju na teren kako bi otkrili tajne koje krije severoistočni deo lokaliteta. Kustos i arheolog Lazar Marković, govoreći za TV "Prva" u emisiji "150 minuta", objasnio je šta su glavni prioriteti ovogodišnje kampanje.
Prema njegovim rečima, "cilj ovogodišnjih istraživanja je da se istraži severoistočni prostor lokaliteta i pretpostavlja se da će se upravo na tom mestu istražiti nekadašnja bazilika".
- Za gledaoce, prostor bazilika u antičkom periodu je imao razna značenja, ali često se u tom nekom stručnom terminu referiše, barem u tom periodu koji će se istraživati, odnosno za koji se misli da je iz tog perioda bazilika, da je u stvari reč o crkvi. Početkom 6. veka, u trenutku kada Sirmijum, odnosno današnja Sremska Mitrovica pada pod gepidsku vlast, episkopija koja je bila smeštena u Sremskoj Mitrovici, odnosno nekadašnjem Sirmijumu, se prebacuje na kratko u Basijanu. Tako da je cilj ovogodišnjih istraživanja da se istraži prostor same bazilike, da se vidi kakva je struktura i da se možda dođe do nekih više odgovora koji bi nam pojasnili šta se to dešavalo baš u tom periodu - izjavio je Marković.
Kako je pronađen grad koji spava pod njivama
Iako se za postojanje Basijane zna već dugo, ključni dokazi pronađeni su na drevnim mapama. Na mapi Tabula Peutingeriana jasno se vidi položaj ovog naselja u odnosu na druge važne centre tog vremena.
- Za antičku Basijanu se relativno dugo zna. Da kažemo, već u 19. veku se znalo da taj lokalitet postoji. Pre svega na osnovu nekih antičkih mapa, odnosno njihovih srednjovekovnih kopija, od kojih je najpoznatija Tabula Peutingeriana. I na njoj se vidi da se, to jest još istraživači vide u 19. veku, da se između Sirmijuma, odnosno današnje Sremska Mitrovice, i Taurunuma, odnosno današnjeg Zemuna, nalazi neko naselje - Basijana - rekao je Marković.
Krajem 19. veka, a zatim i polovinom 20. veka, su izvršena arheološka istraživanja, odaje, i kaže da su "prvo izvršena od strane Arheološkog muzeja u Zagrebu, odnosno tadašnjeg arheologa Šime Ljubića."
- Druga su bila istraživanja 1935. od strane Miodraga Grbića, tadašnjeg arheologa u Muzeju kneza Pavla, kojeg je bilo angažovalo Istorijsko društvo u Novom Sadu. I na osnovu tadašnjih istraživanja se saznalo da prostor Basijane leži na lokalitetu koji je na samom ulazu u Donje Petrovce - objasnio je kustos.
Tajne svakodnevnog života u Donjoj Panoniji
Savremena arheologija omogućava stručnjacima da rekonstruišu čak i to šta su jeli stanovnici ovih prostora pre skoro dve hiljade godina. Svako novo istraživanje donosi dragocene podatke o svakodnevnim navikama.
- To je malo nezgodno, zato što kada je reč o antičkim izvorima, oni su generalno uopšteni, barem kada je o ovim našim perifernim prostorima Rimske imperije reč. Ali na svu sreću, arheološka istraživanja su toliko, barem u ovom našem veku, podmakla da već sad neka saznanja imamo o generalno svakodnevnoj ishrani tadašnjih stanovnika ovog prostora Donje Panonije, nekim njihovim navikama, prostornoj organizaciji, ali još uvek nedovoljno, tako da sva ova naredna istraživanja će biti usmerena upravo ka tome - ističe Marković.
Gde su nestale zidine moćnog grada
Nažalost, sudbina Basijane bila je takva da je grad vekovima služio kao besplatan izvor građevinskog materijala. Zbog toga danas na samom lokalitetu nema vidljivih ostataka građevina iznad zemlje.
- Nažalost, ne postoji na samom lokalitetu ništa što bi mogli da vide. To je rezultat višegodišnjeg, odnosno viševekovnog uništenja lokaliteta gde su same zidine razgrađivane, kuće, svi objekti, i taj kamen je odnošen na različite strane, između ostalog i današnji, odnosno srednjovekovni Kupinik je izgrađen od tog kamena. Ono što bi oni mogli više da saznaju jeste dolaskom u Zavičajni muzej, gde bi od naših zaposlenih mogli da saznaju nešto više o tom lokalitetu, ili čitajući neke od stručnih članaka na internetu - zaključio je Lazar Marković.
