Kako je "USKRŠNJI ZEC" zalutao u hrišćanstvo i da li ima IKAKVE VEZE SA USKRSOM? Naš sveštenik izneo SUROV STAV po ovom pitanju: "IZBACITE SVU DEKORACIJU"

Istovremeno, u srpskom društvu i dalje traje polemika oko samog naziva praznika - da li je pravilnije reći Vaskrs ili Uskrs, posebno među pravoslavnim vernicima.

Od boginje proleća do uskršnjeg simbola

Koreni priče o zecu vode u anglosaksonsku mitologiju. Prema legendi, boginja proleća i obnove prirode, Eostera, imala je zeca kao svog vernog pratioca.

Mit kaže da je jedne godine zakasnila sa dolaskom na zemlju, zbog čega su zima i mraz potrajali duže nego inače. Kada je konačno stigla, u šumi je pronašla promrzlu pticu na ivici smrti. Saosećajući s njom, pretvorila ju je u zeca kako bi joj krzno pružilo toplinu i spasilo joj život.

Međutim, prema priči, zec je zadržao jednu osobinu iz svog prethodnog oblika - mogao je da nosi jaja. U znak zahvalnosti, svake godine bi ostavljao jaja boginji kada bi ona dolazila na zemlju i donosila proleće.

Kako je nastao "Uskršnji zeka"

Veza između zeca, jaja i Uskrsa konkretno se formirala u Nemačkoj tokom 16. veka. Tamo su zabeležene priče o zecu koji na uskršnje jutro donosi i ostavlja obojena jaja u gnezdima koje su deca prethodno pripremila.

Ovaj zec nije bio samo donosilac jaja, već je imao i "vaspitnu" ulogu - donosio je poklone samo dobroj deci, slično kao Deda Mraz u božićnoj tradiciji.

Dolaskom nemačkih doseljenika u Ameriku tokom 18. veka, običaj se proširio, a kroz modernu kulturu i industriju zabave prerastao je u globalni fenomen poznat kao "Uskršnji zeka".

U srpske krajeve ovaj običaj dolazi relativno kasno. Najpre se pojavio u sredinama koje su bile pod uticajem germanske kulture, a zatim se početkom 20. veka proširio i na ostale delove, što potvrđuju stare razglednice i čestitke iz tog perioda.

Danas su motivi zeca, šarenih jaja i uskršnje dekoracije široko prihvaćeni, naročito među decom, koja se raduju potrazi za slatkišima i poklonima skrivenim u dvorištima i baštama.

Stav Crkve

Ipak, ovakvi običaji nisu bez kritike. Neki predstavnici Srpske pravoslavne crkve smatraju da simbolika zeca nema veze sa suštinom praznika.

Otac Predrag Popović ističe da je centralna ličnost i simbol i Božića i Vaskrsa isključivo Isus Hrist, te da komercijalni simboli poput zeca i Deda Mraza skreću pažnju sa duhovnog značaja praznika.

"Zečevi su divna i najčistija stvorenja. Ne trpe nikakve bolesti na sebi. Nemaju jak imuni sistem pa brzo umru, zato ako su živi - oni su zdravi. Zato se mnogo i razmnožavaju. U raznim mitologijama su predstavljeni kao simboli boga plodnosti, što je opet, nekom zapadnjačkom podvalom, neprimetno provučeno kao simbol Vaskrsenja. I Božića i Vaskrsa simbol i ličnost je sam Gospod Isus Hristos. Niti deda mraz niti zečevi. To je, kad malo razmislimo, uvreda i ismejavanje Hristovoj žrtvi i ljubavi. Zato izbacite iz kuća sve simbole zečeva u vreme Vaskrsa. Ovako kao ukrase ih možete koristiti, ali ne u doba Vaskrsa. Simvol Vaskrsenja Hrista, pored Njega samog, jeste Beli anđeo, koji ukazuje na prazan grob i naša je najlepša Mileševska freska. A mi turamo zečeve jer su slatki i tako se bacaju pare potrošačkoj mafiji i gubi smisao i značaj Vaskrsenja", napisao je on na Instagramu.

Narodna verovanja i savremeni običaji

Etnolozi ukazuju da zec kao simbol nije slučajno povezan sa prolećem. Zbog svoje plodnosti i brzog razmnožavanja, od davnina je predstavljao obnovu života, blagostanje i buđenje prirode.

Sličnu simboliku imaju i drugi uskršnji motivi poput pilića, kokoške i, naravno, jaja - univerzalnog simbola novog početka.

Prema tumačenjima stručnjaka, ovi elementi su u hrišćansku tradiciju ušli postepeno, kroz mešanje različitih kultura i običaja, naročito iz srednjoevropskog prostora.