Globalne geopolitičke tenzije, uključujući situaciju na Tajvanu i Korejskom poluostrvu, zahtevaju stalnu pažnju
Mjanmar i Haiti takođe ostaju pod visokim rizikom od eskalacije nasilja i građanskih nemira
Godina koja je ostala bila je prilično burna, a stručnjaci sa zebnjom analiziraju da li će se u 2026. godini aktivirati dodatna trusna područja. Pored rata u Ukrajini, čija je budućnost, s obzirom na vojne i diplomatske novosti, neizvesna, kao i krhkog primirja u Gazi, eskalacija rata u Sudanu deluje kao jedna od izvesnijih prognoza. Međutim, postoji čitav niz drugih krhkih i napetih regiona koji se smatraju visokorizičnim.
Među opasno napetim područjima nalaze se afrički Sahel i Demokratska Republika Kongo, Liban i Jemen na Bliskom istoku, kao i Pakistan, Mjanmar i Haiti. Kao napeta područja zbog odnosa velikih sila, koja ne smeju da se ispuste iz vida, navode se Tajvanski moreuz i tačke sudara Rusije i NATO-a.
Ipak, Global Conflict Tracker, indeks koji meri verovatnoću izbijanja sukoba, pokazuje da su izgledi da na tim tačkama tokom 2026. godine dođe do direktnog sukoba oko 50 odsto. Sukob u Južnom kineskom moru, prema istoj skali, ima "nisku verovatnoću", iako bi njegov uticaj na svet bio ogroman.
Sudan - kritična tačka
Najkritičnija tačka u Africi i dalje je Sudan. Građanski rat u toj zemlji ulazi u treću godinu, a dve sukobljene frakcije i dalje se bore za prevlast. Procene govore da je od početka sukoba ubijeno oko 400.000 ljudi. Posredovanja s ciljem okončanja rata nisu dala rezultate, a iza dve suprotstavljene strane svrstali su se regionalni i međunarodni akteri. Reč je o sukobu sa ogromnim potencijalom za ljudsku patnju, ali on se i dalje smatra perifernim, ograničenim na region i u Sjedinjenim Američkim Državama se tretira kao "sukob niskog prioriteta".
Kritične su i Burkina Faso, Mali i Liban. U Africi je posebno kritična Burkina Faso, koja predstavlja epicentar sukoba u Sahelu. Na tu zemlju otpada više od polovine žrtava terorističkih organizacija poput Islamske države i Al Kaide, koje u tom području jačaju svoja uporišta. Nasilje se širi ka urbanim sredinama, dok posledice klimatskih promena dodatno pogoršavaju ukupnu situaciju. Uticaj na Evropu, u smislu narušavanja bezbednosti i povećanja migracija, veoma je značajan.
Mali je drugo žarište sa eksplozivnim potencijalom za narednu godinu. Nestabilnost raste nakon povlačenja francuskih snaga i sve većeg prisustva ruskih plaćenika. Naoružane grupe poput Džamaat Nusrat al-Islam val-Muslimin proširile su delovanje u centralnom i južnom Maliju, napadajući ključne trgovačke rute, snabdevanje gorivom i drugom robom za glavni grad Bamako.
Uprkos mirovnom sporazumu sa Ruandom, rastu izgledi za obnovu sukoba u Demokratskoj Republici Kongo zbog borbe za resurse. U sukobima učestvuju militantne grupe poput M23, koja širi kontrolu nad istokom zemlje i nalazištima retkih minerala i zlata.
Liban visokorizičan
Mnogi visoko na listi rizika svrstavaju i Liban. Dok je primirje u palestinskoj enklavi Gazi na klimavim nogama, a tenzije su na vrhuncu i na Zapadnoj obali, raste pretnja obnove rata između libanskog Hezbolaha i Izraela.
Tokom 2024. godine sukob je raselio oko 1,4 miliona ljudi u Libanu i 96.000 na severu Izraela. Izbijanje novog rata moglo bi da dovede do kolapsa javnih službi u Libanu, čija je ekonomija već u teškom stanju.
Benjamin Netanjahu, koga 2026. godine očekuju izbori, preti obnovom sukoba ukoliko Hezbolah ne ispuni dogovor o razoružavanju do kraja godine. Dvanaestodnevni rat sa Iranom šokirao je svet u junu, a izraelski premijer poručuje da je Izrael zabrinut zbog moguće obnove, pa čak i širenja iranske proizvodnje balističkih raketa. Prema indeksu rizik je umeren, dok je potencijalni uticaj značajan.
Van Afrike, pažljivo se prati razvoj situacije u Mjanmaru, gde sukob tinja u većem ili manjem intenzitetu od 2021. godine, kada je vlast preuzela vojska. Od tada do danas poginulo je oko 90.000 ljudi u sukobima između vojske i paravojnih formacija.
Nasilje između naoružanih grupa i bezbednosnih snaga eskalira i na Haitiju, dodatno pogoršano političkom disfunkcionalnošću i neuspehom međunarodnih napora za stabilizaciju. I to je još jedno područje visokog rizika, čiji stanovnici ne mogu očekivati povoljnu narednu godinu.
Obnova severnokorejskih nuklearnih proba dodatno pojačava tenzije na Korejskom poluostrvu, podstičući mogućnost oružanog sukoba u koji bi bile uključene i druge regionalne sile, kao i Sjedinjene Američke Države.
Isti analitički alat predviđa visok rizik od eskalacije na Zapadnoj obali, intenziviranje sukoba u Ukrajini, moguć direktan sukob Sjedinjenih Američkih Država, ali i porast političkog nasilja i građanskih nemira unutar samog SAD-a.
(Jutarnji.hr)
