Do danas je zasađeno više od 66 milijardi stabala, a cilj je 100 milijardi do 2050. godine, što je znatno povećalo šumski pokrivač zemlje.
Projekat utiče na klimu regiona, smanjuje peščane oluje i menja lokalne obrasce padavina i temperatura.
Kina skoro pola veka gradi jedan od najambicioznijih ekoloških projekata u ljudskoj istoriji: "Veliki zeleni zid", ogromnu barijeru od drveća koja se proteže hiljadama kilometara duž ivice pustinja Gobi i Taklamakan. Ideja je jednostavna, ali grandiozna – zaustaviti širenje pustinja, obuzdati peščane oluje i promeniti klimu celog regiona.
Program, poznat kao Program šuma za zaštitu tri severa, započet je 1978. godine kao odgovor na rastuće efekte brze urbanizacije i intenzivne poljoprivrede na severu Kine. Decenijama su pesak i prašina iz pustinjskih područja redovno gušili gradove poput Pekinga, pretvarajući nebo u gustu smeđu izmaglicu i ozbiljno utičući na zdravlje stanovnika. Kineske vlasti su odgovorile projektom koji se proteže oko 4.500 kilometara, od severoistoka do zapada zemlje, osmišljenim da deluje kao živi štit od peska i vetra.
Do danas je zasađeno više od 66 milijardi stabala, sa ciljem da se do 2050. godine dostigne skoro 100 milijardi. Prema nekim procenama, ovo bi moglo povećati globalni šumski pokrivač i do 10 procenata u poređenju sa krajem 1970-ih. Projekat je već rezultirao time da je pustinja Taklamakan uglavnom okružena šumom, a zvanični podaci pokazuju da je ukupni šumski pokrivač Kine sada premašio 25 procenata teritorije zemlje. Za zemlju koja je decenijama trpela masovno krčenje šuma, ovo je dramatičan preokret trenda.
Veliki zeleni zid
Ali efekti "Velikog zelenog zida" nisu vidljivi samo u pejzažu, već i u atmosferi. Satelitska merenja i klimatski modeli pokazuju da masovna sadnja drveća menja ciklus vode u atmosferi iznad severne i zapadne Kine: utiče na raspodelu padavina i lokalne temperaturne obrasce. Drugim rečima, šume ne služe samo kao barijera vetru, već aktivno učestvuju u preoblikovanju vremena u regionu – smanjujući učestalost i intenzitet peščanih oluja i menjajući mikroklimu na duži rok.
Međutim, projekat je daleko od idealnog i često je predmet žestokih kritika. Jedan od najvećih problema je način na koji se šume grade. Umesto prirodno raznovrsnih šumskih ekosistema, mnoga područja se zasađuju gotovo monokulturama – ogromnim površinama iste vrste drveća, najčešće topole i vrbe. Takve veštačke šume su izuzetno ranjive na bolesti i štetočine: istorija je pokazala da jedan patogen može brzo da uništi čitave regione. U jednoj kineskoj provinciji, prijavljeno je da je oko milijardu stabala umrlo zbog bolesti, što je ogroman udarac i finansijski i ekološki.
Bez vode
Još jedno hitno pitanje je voda. Veliki deo "Velikog zelenog zida" proteže se preko izuzetno sušnih, čak i polupustinjskih područja, gde je svaki milimetar padavina dragocen. Sadnja milijardi "žednih" stabala u takvim uslovima znači snažan pritisak na već oskudne podzemne i površinske izvore vode. Na nekim lokacijama, nivo podzemnih voda je drastično opao, zemljište se još više osušilo, a smrtnost zasađenih stabala je naglo porasla. Paradoksalno, projekat osmišljen da zaustavi širenje dezertifikacije potencijalno je doprineo daljoj degradaciji zemljišta u nekim područjima.
Zato sve veći broj stručnjaka poziva na promenu strategije. Umesto masovne sadnje nekoliko brzorastućih vrsta, oni zagovaraju mozaički pristup: kombinaciju autohtonih i bolje prilagođenih biljnih vrsta, veći biodiverzitet i poštovanje lokalnih ekoloških uslova. U praksi, to znači manje industrijske sadnje i više prirodnih, raznovrsnijih šuma koje bi mogle dugoročno opstati bez stalnog "ulivanja" vode i hemijske zaštite.
Uprkos kontroverzama, "Veliki zeleni zid" ostaje fascinantan primer onoga što zemlja može da uradi kada mobiliše ogromne resurse u jednom pravcu. Projekat je već promenio lice većeg dela severa i zapada Kine i otvorio je važne diskusije o tome kako se boriti protiv degradacije zemljišta i klimatskih promena. Pitanje više nije da li saditi drveće, već kako ga saditi tako da šume zaista postanu trajni, živi štit, a ne privremena, skupa i krhka zelena fasada.
