Populacije vuka, risa i medveda u Evropi se oporavljaju i šire, naročito u planinskim i šumskim područjima sa manjom gustinom naseljenosti
Dinarsko-balkanski prostor, jedinstven je jer su sve tri vrste prisutne na relativno malom području
Evropa koju smo poznavali decenijama, kao prostor sa kojeg su velike zveri gotovo potpuno istrebljene, više ne postoji. Najnovije mape koje je objavila Evropska komisija otkrivaju dramatičan preokret: populacije vuka, risa i smeđeg medveda ne samo da se oporavljaju, već se ubrzano šire i učvršćuju na mapi kontinenta.
Dramatičan preokret na mapama
Na mapama Evropske komisije prikazana je rasprostranjenost tri ključne vrste velikih zveri u Evropi u periodu od 2017. do 2022/23. godine – vuka, risa i smeđeg medveda.
Već na prvi pogled jasno je da Evropa više nije prostor iz kojeg su ove vrste nestale, već kontinent na kojem se njihove populacije ponovo šire i učvršćuju. Različite nijanse zelene boje otkrivaju gde su te životinje stalno prisutne, gde se pojavljuju povremeno, ali i gde ih gotovo uopšte nema.
Neravnomerna raspodela i mozaik staništa
Ono što se odmah može primetiti jeste da raspodela nije ravnomerna. Velike zveri izbegavaju gusto naseljene i intenzivno obrađene delove kontinenta, dok su njihova glavna uporišta planinska, šumovita i slabije naseljena područja. Upravo zbog toga karta Evrope izgleda kao mozaik u kojem su pojedine regije izrazito bogate prisustvom, dok su druge gotovo potpuno prazne.
Zone povratka i jezgra populacija
Opšti trend koji ove mape potvrđuju jeste povratak velikih zveri u Evropu nakon decenija ili čak vekova povlačenja. Ali taj povratak nije jednak svuda – postoje jasne zone jezgra populacija, prelazna područja i zone u kojima ih još uvek nema. Upravo ti kontrasti najviše dolaze do izražaja kada se detaljnije pogleda raspored po regionima.
Skandinavija kao stabilno utočište
Skandinavija se na svim mapama ističe kao jedno od najstabilnijih područja za velike zveri. Gotovo cela Norveška, Švedska i Finska prekrivene su područjima stalnog prisustva, posebno kada je reč o risu i medvedu. Vuk je takođe široko rasprostranjen, iako nešto fragmentiranije. Ovakva slika rezultat je velikih šumskih kompleksa, male gustine naseljenosti i dugotrajne zaštite prirode, što je omogućilo očuvanje i rast populacija.
Karpati: Najjača evropska populacija i izvor širenja
Drugo veliko žarište jasno se vidi u istočnoj Evropi, posebno u području Karpata koji obuhvataju Rumuniju, Slovačku, Poljsku i delove Ukrajine. To je jedno od najvažnijih područja za sve tri vrste jer su tamo prisutne u velikom broju i u kontinuiranom prostoru. Medvedi su posebno brojni i čine najjaču evropsku populaciju, dok su vukovi i risovi stabilno rasprostranjeni. Ovo područje deluje kao svojevrsni izvor iz kojeg se životinje šire prema zapadu i jugu kontinenta.
Dinarsko - balkanski prostor i tri vrste na jednom mestu
Jedno od najzanimljivijih područja na mapama je dinarsko-balkanski prostor, gde su sve tri vrste prisutne na relativno malom području. Taj pojas proteže se od Slovenije preko Hrvatske i Bosne i Hercegovine pa sve do Srbije i Crne Gore. Na mapama se vidi kontinuirano prisustvo vuka kroz gotovo ceo taj prostor, dok je medved snažno zastupljen u planinskim delovima. Ris je prisutan, ali nešto fragmentiranije, što ukazuje na osetljiviju populaciju.
Hrvatska kao ključno područje
Hrvatska se na ovim mapama jasno izdvaja kao jedno od važnijih područja za velike zveri u Evropi. Najveća koncentracija nalazi se u Gorskom kotaru i Lici, gde su sve tri vrste stalno prisutne. Posebno se ističe područje Velebita, koje predstavlja jedno od najvažnijih staništa, posebno za medveda i vuka. U tim delovima prisustvo je kontinuirano i stabilno, što znači da se radi o dugoročnim staništima, a ne samo prolaznim zonama.
Kako se ide prema unutrašnjosti i nizijskim delovima Hrvatske, prisustvo postaje sporadično, što je u skladu sa opštim obrascem izbegavanja gusto naseljenih i poljoprivrednih područja. U dalmatinskom zaleđu takođe je vidljivo prisustvo vuka, dok je ris ređi i ograničen na specifična područja. Upravo ta kombinacija – planinska jezgra i širenje prema rubnim područjima – pokazuje da Hrvatska nije samo stanište, već i važan koridor za kretanje životinja između zapadne i istočne Evrope.
Zapadna Evropa: Praznina zbog urbanizacije
Za razliku od istoka i juga, zapadna Evropa na mapama deluje gotovo prazno. Ujedinjeno Kraljevstvo je potpuno bez velikih zveri, dok su Holandija i Belgija gotovo bez stalnih populacija. Francuska i Nemačka pokazuju tek ograničeno prisustvo, uglavnom vezano za planinska područja ili povratak vukova u novije vreme. Ovakva slika rezultat je dugotrajne urbanizacije, intenzivne poljoprivrede i istorijskog istrebljenja tih vrsta.
Specifičnosti i Iberijskog i Apeninskog poluostrva
Na jugu kontinenta situacija je nešto drugačija. Španija i Italija imaju sopstvene populacije, ali one su često geografski ograničene i delimično izolovane. U Španiji se medvedi nalaze uglavnom na severu, dok su vukovi šire rasprostranjeni. Italija ima stabilnu populaciju vukova u Apeninima, koja se širi prema Alpima. Balkan, uključujući Grčku i Bugarsku, pokazuje kombinaciju stabilnih i fragmentiranih područja, u zavisnosti od vrste i lokalnih uslova.
Evropska divljina u novom svetu
Sve tri mape zajedno daju vrlo jasnu sliku Evrope kao kontinenta u kojem se velike zveri vraćaju, ali ne jednako svuda. Njihovo prisustvo koncentrisano je u prirodno očuvanijim i ređe naseljenim područjima, dok zapad i nizijski delovi ostaju gotovo prazni. Hrvatska se u tom kontekstu ne nalazi na rubu, već u samom centru jednog od najvažnijih evropskih područja za velike zveri.
Očuvanje biodiverziteta
Upravo činjenica da se na relativno malom prostoru Hrvatske susreću vuk, ris i medved čini je izuzetno važnom za očuvanje biodiverziteta u Evropi. Dok neke zemlje tek beleže povratak pojedinih vrsta, Hrvatska već ima stabilne populacije i aktivnu ulogu u njihovom daljem širenju, što joj daje posebno mesto na karti evropske divljine.
