Brzina brodova i aviona meri se u čvorovima, a jedan čvor iznosi 1,852 km/h.
Poreklo termina dolazi od starog instrumenata – užeta sa vezanim čvorovima, koje su mornari koristili za merenje brzine.
Za razliku od automobila i drugih kopnenih vozila, brzina brodova i aviona ne meri se kilometrima na sat, već čvorovima. Jedan čvor odgovara brzini od jedne nautičke milje na sat, odnosno približno 1,852 km/h.
Ovaj neobičan sistem merenja potiče iz vremena kada su moreplovci koristili jednostavne, ali veoma praktične metode za određivanje brzine svojih brodova.
Kako je nastao čvor
Naziv „čvor“ potiče od starog navigacionog instrumenta poznatog kao log. Reč je o užetu na kojem su u pravilnim razmacima bili vezani čvorovi, dok je na njegovom kraju bio pričvršćen drveni plovak.
Kada bi plovak bio spušten u more, ostajao bi gotovo nepomičan u odnosu na vodu, dok se brod kretao napred. Uže bi se odmotavalo, a mornari su pomoću peščanog sata merili koliko čvorova prođe tokom određenog vremenskog intervala.
Što je više čvorova prošlo kroz ruke mornara za isto vreme, to je brod plovio brže. Upravo od ove metode nastao je naziv koji se koristi i danas.
Koliko iznosi jedan čvor?
Savremena definicija je jednostavna:
- 1 čvor = 1 nautička milja na sat
- 1 čvor = 1,852 km/h
- 10 čvorova = 18,52 km/h
- 20 čvorova = 37,04 km/h
- 30 čvorova = 55,56 km/h
Iako se danas koriste satelitski sistemi i GPS uređaji, jedinica „čvor“ ostala je standard u pomorstvu.
Zašto se čvorovi koriste i u avijaciji?
Iako avioni ne plove morem, i oni koriste isti sistem merenja brzine. Razlog leži u nautičkoj milji, koja je direktno povezana sa geografijom Zemlje.
Jedna nautička milja odgovara jednom minutu luka duž Zemljinog meridijana. Pošto su meridijani i geografske koordinate osnova navigacije, ova jedinica znatno olakšava računanje udaljenosti i ruta.
Pilotima i navigatorima mnogo je jednostavnije da rade sa nautičkim miljama i čvorovima nego sa kilometrima, jer su te jedinice direktno povezane sa geografskim koordinatama koje se koriste na kartama.
Tradicija koja traje vekovima
Iako je prvobitni log odavno zamenjen savremenim instrumentima, termin „čvor“ ostao je u upotrebi širom sveta. Danas se koristi u pomorstvu, avijaciji, meteorologiji i svim oblastima gde je precizna navigacija od ključnog značaja.
Zato kada čujete da brod plovi brzinom od 25 čvorova ili da avion leti 450 čvorova, zapravo slušate termin koji potiče iz vremena kada su mornari brzinu merili običnim užetom sa čvorovima bačenim u more.
