Satelitska istraživanja otkrila su 280 kamenih pogrebnih građevina u pustinji Atbaj u Sudanu, nazvanih Atbaj ograđeni grobovi (AEB).
Ove strukture imaju različite tipove, a većina je građena u blizini izvora vode, što ukazuje na nomadske stočarske zajednice fokusirane na goveda.
Nedavna satelitska istraživanja daljinskim osmatranjem otkrila su 280 kamenih struktura rasutih širom pustinje Atbaj u Sudanu. Dvadeset ovih struktura ranije je identifikovano tokom terenskih radova ili neformalnih istraživanja, ali nikada nisu sistematski proučavane kao regionalna tradicija. Novo istraživanje, objavljeno u časopisu African Archaeological Review, detaljnije analizira svrhu ovih spomenika i jedinstvenu stočarsku kulturu zasnovanu na uzgoju goveda koja ih je stvorila.
Satelitska istraživanja otkrila su veliki broj kružnih kamenih pogrebnih građevina, prečnika od pet do 82 metra, rasutih po pustinji Atbaj između Nubijskog Nila i Crvenog mora. Istraživački tim ove strukture nazvao je "Atbaj ograđeni grobovi" (AEB).
Tajanstveni kameni spomenici rasuti po pustinji
AEB strukture podeljene su u više različitih tipova. Većina je bila potpuno zatvorena, dok je jedan tip imao samo jedan ulaz. Različite vrste imale su različit raspored grobova unutar kruga, a neke su se sastojale od složenih kružnih formacija, dok su druge bile organizovane oko centralnog dela spomenika, poput ljudskog groba okruženog životinjskim ostacima.
Istraživači navode da je za izgradnju ovih spomenika bio potreban veliki trud, što ukazuje na zajednički rad čitave zajednice. Procene pokazuju da bi za prosečnu grobnicu obima oko 60 metara, sa oko 40 odsto praznog prostora unutar zidova, bila potrebna 161 osmočasovna radna smena za jednu osobu, 16 dana za grupu od deset ljudi ili nešto više od tri dana za grupu od 50 ljudi.
Sve ukazuje na to da su tu živeli stočari
Autori studije ističu da su spomenici često građeni u blizini izvora vode.
"Činjenica da su mnoge grobnice smeštene na povoljnim topografskim lokacijama za pristup vodi, umesto da budu ravnomerno raspoređene po pustinji, sugeriše da su drevni stanovnici namerno gradili AEB strukture u blizini pogodnih izvora vode", navodi se u istraživanju.
Prema njihovim rečima, to ukazuje na nomadsku stočarsku zajednicu, jer su takve lokacije bile pogodne za ispašu i napajanje stoke.
Iako trenutna situacija u Sudanu otežava nova iskopavanja, ranija istraživanja i radiokarbonsko datiranje pokazuju da ove građevine potiču iz perioda između 4500. i 2500. godine pre nove ere.
Slični spomenici pronađeni su širom Afrike iz istog perioda. Primeri uključuju monumentalne kružne strukture u Džibutiju, kao i građevine sa niskim kamenim zidovima oko centralnog humka u Libiji, poznate kao "Kompassgräber".
Ipak, čini se da su ovakve strukture karakteristične upravo za pustinju Atbaj. Istraživači dodaju da postoji mogućnost da su neke građevine kasnije prenamenjene ili ponovo korišćene, pa danas ne ostavljaju vidljive tragove, dok su druge možda uništene erozijom, poplavama ili modernim rudarenjem zlata koje je veoma rasprostranjeno u regionu.
Kultura usmerena na goveda
Unutar istraženih spomenika arheolozi su pronašli ljudske i životinjske ostatke, uključujući i ostatke goveda. Najveći AEB sadržao je oko 18 grobova goveda.
Iako su u pojedinim strukturama pronađeni i ostaci ovaca, autori studije smatraju da su ljudi koji su gradili ove spomenike pokazivali "ponašanje usmereno na goveda", karakteristično za društva istočne Sahare tokom srednjeg i kasnog holocena.
Pored ostataka goveda u AEB strukturama, u regionu su pronađeni i crteži stoke u pećinskoj umetnosti.
"Ako su stočarske populacije koje su naseljavale i još naseljavaju severoistočnu Afriku veoma različite i brojne, one ipak dele zajedničke osobine, među kojima je najizraženiji značaj koji pridaju govedima. U arheološkim nalazima taj značaj se vidi kroz povezanost ljudi i njihove stoke u pogrebnim ritualima, kao i kroz pećinsku umetnost u kojoj dominiraju prikazi goveda", navode autori istraživanja.
Klimatske promene dovele do kraja jedne ere
Iako su goveda bila centralni deo života u Atbaju, ova pustinja danas više nije pogodna za stočarstvo.
Pre oko 6.000 godina pustinja Atbaj nalazila se u prelaznom periodu između Afričkog vlažnog perioda i sve suvlje klime. Tokom tog vremena došlo je do ubrzane dezertifikacije i promena u monsunskoj kiši.
Na kraju su izvori vode presušili, zbog čega su stočarske zajednice bile primorane da napuste područje i presele se u pogodnije krajeve.
