Naučnici u Srbima našli RETKE I NEOBIČNE mtDNK haplotipove i došli do FRAPANTNIH zaključaka o našim genima: Razotkrili misteriju o MIGRACIJAMA NAŠIH PREDAKA

Ovaj region, poznat po burnoj demografskoj prošlosti, tokom hiljada godina bio je prolaz i sklonište mnogim različitim populacijama. Od najstarijih lovačko-sakupljačkih zajednica u paleolitu, preko talasa neolitskih zemljoradnika, pa sve do kretanja populacija u bronzanom i gvozdenom dobu, te kasnijeg dolaska Slovena i mešanja sa autohtonim stanovništvom - sve te promene ostavile su trag u genetskoj slici današnjih stanovnika Srbije.

Dosadašnja genetička istraživanja uglavnom su se oslanjala na analizu učestalih mitohondijalnih DNK haplogrupa. Međutim, u Srbiji se mogu pronaći i veoma retke ili globalno neobične grane mtDNK, koje se javljaju u niskom procentu, ali zato nose izuzetno vredne informacije.

Upravo takvi haplotipovi, koji su zbog svoje retkosti odlični indikatori specifičnih i drevnih populacionih događaja, bili su u fokusu studije "Origin and Genealogy of Rare mtDNA Haplotypes Detected in the Serbian Population", objavljene ove godine u časopisu "Genes". Istraživanje je sprovedeno u saradnji tri beogradske naučne institucije: Instituta za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Instituta za biološka istraživanja "Siniša Stanković" i Instituta za medicinska istraživanja Univerziteta u Beogradu.

Autori su se usredsredili na retke mtDNK haplotipove iz (sub)haplogrupa R0a, N1a, N1b, I5, W i X2. Cilj je bio da se ispita na koji način su istorijske migracije oblikovale majčinsku genetsku strukturu savremene srpske populacije, a samim tim i da se bolje razume mesto Balkana u evropskim populacionim kretanjima tokom preistorije i istorije. Ove haplogrupe, iako retke, oslikavaju različite pravce migracija - neke stižu iz oblasti Bliskog istoka i jugozapadne Azije, dok druge imaju dublje evropsko poreklo.

Raspodela subgrupa u Srbiji nije slučajna

Analize su pokazale da raspodela ovih retkih subgrupa u Srbiji nije slučajna. Naprotiv, njihov geografski obrazac prati linije istorijskih migracija i odgovara poznatim arheogenetskim podacima. Jedan od najupečatljivijih primera je haplogrupa N1a, koja se deli na dve glavne razvojne linije: evropsko-centralnoazijsku i afričko-južnoazijsku.

Ove grane, definisane specifičnim mutacijama (16.147A i 16.147G), pronađene su u različitim arheološkim kulturama. Haplotipovi sa mutacijom 16.147A prisutni su kod ranih evropskih neolitskih zemljoradnika, koji su se širili iz Anadolije ka centralnoj Evropi, dok je grana 16.147G identifikovana u bronzanodopskim ostacima sa područja oko Crnog mora, a i danas se javlja u populacijama Balkana i istočne Evrope. Oba tipa prisutna su i u Srbiji, što ukazuje da su se ovi prostori susretali sa više različitih migracionih talasa - najpre sa neolitskim zemljoradnicima, a zatim sa stepskim stočarskim zajednicama tokom bronzanog doba.

Balkan kao središte genetske raznolikosti

Autori studije ističu da im je filogenetska i filogeografska analiza retkih mtDNK grana omogućila da jasnije sagledaju način na koji su drevne migracije oblikovale savremeni genski fond stanovništva Srbije. Njihov zaključak uklapa se u sve veći broj radova koji ukazuju na to da je Balkansko poluostrvo predstavljalo jedno od ključnih glacijalnih utočišta tokom poslednjeg ledenog doba, iz kojih je započela kasnija rekolonizacija Evrope. Takođe, rezultati potvrđuju da je Balkan posredstvom brojnih preistorijskih i istorijskih migracija postao važno čvorište genetske raznolikosti, što se snažno odražava i u strukturi mtDNK srpskog stanovništva.

Genetski kontinuitet stanovništva

Jedan od najzanimljivijih nalaza istraživanja jeste identifikovanje više novih mtDNK subklada - među njima R0a1a5, I5a1, W1c2, W3b2 i X2n - koje do sada nisu bile definisane u zvaničnoj mitohondrijskoj filogeniji. Neke od njih verovatno imaju lokalno poreklo i mogle su nastati upravo na Balkanu. Ukoliko se njihovo poreklo potvrdi dodatnim analizama, to bi značilo da su pojedine mtDNK linije u ovom regionu prisutne hiljadama godina, što ukazuje na snažan genetski kontinuitet stanovništva.

Kao ilustrativan primer izdvojena je subgrupa R0a, koja je danas najčešća na Arabijskom poluostrvu. Ipak, u Srbiji je otkriven specifičan haplotip koji pripada potpuno novoj razvojnoj grani R0a1a5, prepoznatljivoj po jedinstvenoj mutaciji. Ovaj haplotip ima potvrđeno istorijsko prisustvo na tlu Srbije - identična linija pronađena je u drevnom uzorku iz rimskog Viminacijuma, što sugeriše dugotrajan kontinuitet.

Ipak, uprkos značajnim nalazima, istraživači upozoravaju da je za potpunije razumevanje porekla i evolucije retkih mtDNK linija potrebno prikupiti još veći broj potpunih mitogenoma, ne samo iz Srbije, već i iz šireg balkanskog prostora. Tek uz obimniju bazu podataka moći će da se preciznije rekonstruišu putevi migracija, vreme razdvajanja pojedinih grana i njihova uloga u formiranju genetskog identiteta savremenog stanovništva Balkana.