Ekonomija Mađarske trenutno je u stagnaciji, sa niskom kupovnom moći građana i sporim rastom, što može uticati na ishod izbora
Međunarodni odnosi Mađarske, posebno stav prema EU i Rusiji, igraju značajnu ulogu u oblikovanju pozicija partija uoči izbora
Biti ili ne biti. To je parola za izbore u Mađarskoj, koji će biti održani u aprilu 2026. Po prvi put posle 15 godina, Viktor Orban je u opasnosti da izgubi vlast. Za petama mu je Peter Mađar - nekadašnji saveznik, a sada najljući protivnik. Brojne ankete pokazuju da je Mađarova Tisa praktično izjednačena sa Orbanovim Fidesom, neke čak i da vodi.
Mađarska je već duže vreme pod lupom evropskih institucija zbog regresije demokratskih standarda. Nedavni izveštaj, od 25. novembra 2025. godine, koji je usvojila velika većina u Evropskom parlamentu, navodi da se zemlja pretvorila u "hibridni režim izborne autokratije".
Izbori u Mađarskoj i visoki ulozi
Ishod parlamentarnih izbora zakazanih za april sledeće godine biće ključan ne samo za budućnost zemlje i njen odnos sa EU, već i za budućnost same EU i njene spoljne politike.
Poraz Fidesa, koji predvodi premijer Viktor Orban, a koji je neprekidno na vlasti od maja 2010. (a prethodno od 1998. do 2002. godine), mogao bi da označi prekretnicu za zemlju. Međutim, da bi se to dogodilo, mora se pojaviti alternativni predlog koji je sposoban da potkopa strukturu moći koju je Fides izgradio tokom svog dugog perioda dominacije nad mađarskom politikom i da odgovori na potrebe i očekivanja građana umornih od autoritarnog i nefunkcionalnog režima, navodi u analizi italijanski Institut za međunarodne političke studije.
Prva velika prepreka sa kojom se suočavaju Orbanovi izazivači leži u izbornom zakonu iz 2011. godine koji je Fides promovisao nakon ubedljive pobede 2010. godine. Reforma je skoro prepolovila broj poslanika, ukinula drugi krug i povećala bonus koji se dodeljuje pobedniku većine. Tačno 199 članova parlamenta bira se mešovitim sistemom: 106 poslanika u jednomandatnim izbornim jedinicama i 93 putem proporcionalnog sistema širom zemlje. Izborni cenzus je postavljen na pet procenata za stranke, dok se za koalicije povećava na 10 procenata za dve stranke i 15 procenata za tri ili više stranki.
Do sada je ovaj izborni sistem kažnjavao opozicione stranke, koje su ostale podeljene i fragmentirane i nisu bile u stanju da izgrade kredibilnu vladajuću alternativu Fidesu i njegovom lideru.
Tisa i pojava Petera Mađara
Osnivanje stranke Tisa 2020. godine, koju od 2024. godine predvodi Peter Mađar, bivši zvaničnik Fidesa i Orbanov saveznik, moglo bi da ugrozi kontinuitet vlade kojom dominira Fides. Politički debi nove stranke dogodio se na evropskim izborima u junu 2024. godine, kada je Tisa obezbedila 30 odsto glasova, osvojivši sedam od 21 mesta u Evropskom parlamentu.
Tisa ne predstavlja oštar kontrast u odnosu na pozicioniranje Fidesa. Ona zauzima umeren prostor i prihvata tradicionalne nacionalne vrednosti, shvaćene kao društveno vezivo, a ne kao izvor polarizacije. Jedna od njenih ključnih snaga leži u tome što se predstavlja kao alternativa dugogodišnjoj bipolarnoj dinamici između Fidesa i levičarske opozicije, koju Mađar smatra delimično odgovornom za odsustvo političke promene.
Mađarov politički program ne počiva na čvrstom ideološkom okviru. Baza stranke se sastoji uglavnom od bivših glasača opozicije i bivših pristalica Fidesa, ujedinjenih ciljem da poraze Orbana. Sa jedne strane, Mađar ističe najproblematičnije aspekte Orbanove vladavine, kao što su:
- Korupcija
- Netransparentnost
Sa druge strane, izbegava da zauzme jasne stavove o osetljivim pitanjima, uključujući migracije, prava LGBT+, autonomiju univerziteta i ulogu nevladinih organizacija.
Tisa ipak može ukazivati na nepovoljne ekonomske podatke za vladu. U 2023. godini, individualna kupovna moć mađarskih domaćinstava iznosila je samo 70 odsto proseka EU. U 2025. godini, Međunarodni monetarni fond je zabeležio ekonomski rast od 0,7 odsto , uz stopu inflacije od 4,5 odsto. Mađarska se čini zarobljenom u periodu ekonomske stagnacije, što je snažno opteretilo potrošnju za obrazovanje i zdravstvenu zaštitu.
Iako je rat u Ukrajini oblikovao domaću politiku i Fidesov narativ, pogoršanje ekonomskih uslova sada može da smanji njegovu efikasnost kao Orbanovog alata za obezbeđivanje podrške.
Konačno, ostaje rizik od prekomerne personalizacije stranke oko Mađara - strategija koja bi mogla biti kratkoročno efikasna, ali potencijalno problematična ukoliko se on, od proleća 2026. godine, nađe na čelu zemlje kojoj je potrebna čvrsta ekonomska strategija i jasna vizija spoljne politike, posebno u odnosima sa Evropskom unijom.
Anketa koja ne sluti na dobro za Orbana
Nedavno je Mađar, Orbanov najveći rival, objavio anketu pred izbore. Kako je naveo, Tisa ima veliku prednost u odnosu na Orbanovu stranku Fides.
- Ova anketa i naša interna merenja pokazuju najveću do sada prednost Tise nad Fidesom. Rezultat potvrđuje da većina Mađara instinktivno odbacuje vladu koja je godinama dozvoljavala da hiljade nevine dece bude zlostavljano. Ono što su Orban i njegov tim počinili nije greška. To je zločin za koji nema oproštaja, niti ga ikada može biti. Mađarski birači će doneti presudu u aprilu - poručio je Mađar.
U anketi koju je objavio se vidi da Tisu podržava 53 odsto građana, a Fides 36.
Protesti u Mađarskoj
Predvođeni Peterom Mađarom, hiljade građana izašlo je nedavno na ulice Budimpešte, marširajući do kancelarije premijera Viktora Orbana i zahtevajući od njega da podnese ostavku zbog skandala sa zlostavljanjem u centru za maloletnike.
Tek objavljeni tajni video snimci, na kojima se vidi grubo zlostavljanje štićenika, nastali su pre više godina u zavodu za maloletnike u Budimpešti, a sada stavljaju novi pritisak na Orbana, svega četiri meseca uoči ključnih izbora u Mađarskoj.
