Istorijski zapisi beleže slučajeve dugotrajnih i ekstremnih udara košave
Košava donosi suvo vreme, pri čemu može dostići orkanske brzine
U dubokoj smo zimi. Januar je. Trenutno nema snega, ni padavina, ali ima - košave. Vetar sa imenom turskog porekla, karakterističan za jesen, ali i ovo doba godine - i ledi i odnosi sve pred sobom. Najsnažnije duva između pet i deset sati ujutro. Ima ga u Srbiji i delovima Bugarske i Rumunije, a u našoj zemlji najjači je na ulazu u Đerdapsku klisuru!
Košava je jugoistočni vetar, donosi suvo i hladno vreme, a njeni udari mogu dostizati brzinu i preko 100 kilometara na sat, rekord je 137 km/čas. To su orkanske jačine vetra.
Putanja joj je poznata, tako da se razvija od jugoistoka ka severozapadu, od Timoka do Subotice, u najvećoj meri kroz Podunavlje, istočnu Srbiju, Banat i Bačku, preko područja koja se baš iz tog razloga i nazivaju košavska. Ovaj vetar je najjači na ulazu u Đerdapsku klisuru.
Košava je trenutno aktuelna i popaljeni su svi meteo-alarmi. RHMZ je izdao upozorenje za područje Beograda zbog olujnih udara košave koji se očekuju sve do 28. januara. A kako je nastao naziv za ovaj vetar, koliko dana je najduže duvao i koji su u istoriji najjači udari košave, pročitajte u nastavku teksta. Ovo je 10 činjenica o ovom vetru.
1. Turski naziv
Naziv košava potiče iz turskog jezika i u bukvalnom prevodu znači "brz vetar". Nastao je od reči "kos", što znači brz, i "hava", što u prevodu znači vetar.
2. "Beogradski vetar"
Reč je o vetru srednjeg i jakog intenziteta, koji duva samo u Srbiji i delovima Bugarske i Rumunije, po čemu je poznat i u svetskoj literaturi, između ostalog i u Meteorološkom rečniku Američkog meteorološkog društva. Košava je vetar koji je karakterističan i za srpsku prestonicu.
3. Najsnažnija ujutro
Košava spada u vetrove koji duvaju sa planine, ali je u isto vreme i vetar koji tokom dana menja intenzitet, i najsnažnije duva između pet i deset sati ujutro.
4. Orkanske brzine
Košava duva pri površini zemlje, ali ne većoj od 2.000 metara u visinu. Brzina joj je najčešće od 25 do 40 kilometara na sat, ali može da razvije i orkanske brzine. Pojedini udari košave su u januaru 1972. godine u Beogradu na Zelenom brdu dostizali 137 kilometara na čas! Takođe, u noći između 16. i 17. oktobra 1976. godine udari košave su bili toliki da su u jutarnjim satima iznosili 130 kilometara na sat.
5. Vreme trajanja - istina ili zabluda
Košava retko kada duva jedan dan. Obično, njeno trajanje je do pet dana, ali je bilo primera kada je trajala i neuporedivo duže. Iako se veoma često može čuti da je jedno od karakteristika košave to što duva tri, sedam ili 21 dan uzastopno, čini se da to nije slučaj.
6. Najduže košave
Najdugovečnija zabeležena košava duvala je čak ceo mesec februar 1972. godine. Isti slučaj je i sa onom iz oktobra 1953. godine. Nešto kraće duvala je košava 1951. godine (27 dana), a zabeležene su i košave još iz tridesetih godina prošlog veka (1934. i 1935. godina), koje su trajale 24, odnosno 23 dana.
7. Slapovito duvanje
Za košavu je karakteristično da duva slapovito. Za razliku od, na primer, severca, košava je vetar koji dolazi u snažnim udarima koji su, između ostalog, posledica načina na koji nastaje.
8. Topla i hladna košava
Meteorolozi razlikuju dve varijante košave. Topla nastaje u situacijama kada se istočnije od nas nalazi anticiklon, dok je u Sredozemlju ciklon. Tada razlika u pritisku rađa ovaj vetar koji, po pravilu, donosi otopljenje i do desetak stepeni u odnosu na vreme koje je prethodilo.
Hladna košava nastaje i kada hladan vazduh krene sa severoistoka Evrope ka Balkanu. Tada košava donosi pad temperature za 5 do 10 stepeni u odnosu na vreme koje je prethodilo. Ovakva situacija sa hladnom košavom se najčešće javlja u oktobru, a zatim u martu.
9. Vetar bez padavina
Za košavu je zanimljivo i to da je reč o vetru koji retko kada prate padavine, odnosno skoro nikada u isto vreme ne duva košava i pada kiša. Ona može da usledi tek kada vetar prestane da duva.
10. Nekada je nosila živi pesak
Košava je bila poznata i po živom pesku koji je nekada nosila po južnom Banatu. Još i danas ima mesta oko Golupca, Velikog Gradišta, a naročito u Banatskoj peščari, gde košava nosi pesak.
U literaturi se pominje košava koja je duvala 1896. godine između 25. i 26. februara. Tada je preko Banata nosila velike količine peska iz Deliblatske peščare i zasula celu okolinu, a železnička pruga između Vršca i Kovina bila je zatrpana slojem peska visokim tri metra. Tada je, navodno, izbacila iz koloseka i putnički voz u okolini Kragujevca.
