Ekonomija u tim industrijskim zonama je funkcionalno povezana sa Plovdivom, a posebnosti administrativnih granica dovode do paradoksa u statistici i finansijama grada
Velike industrijske zone i fabrike su izgrađene odmah iza granice grada, a prihodi od poreza odlaze seoskim opštinama umesto Plovdivu
Kada želimo da procenimo veličinu nekog grada, prva stvar koju uradimo jeste proveravanje podataka o njegovoj površini. U zvaničnim registrima zapisano je da se Plovdiv, drugi po veličini grad u Bugarskoj, prostire na nešto više od 102 kvadratna kilometra. Na prvi pogled, u poređenju sa drugim regionalnim centrima, on na papiru deluje malo, zbijeno i kompaktno. Međutim, upravo u toj brojci se krije neverovatan geografski i ekonomski paradoks.
Plovdiv je jedan od retkih velikih gradova u Bugarskoj (uz Jambol i Dobrič) čije se administrativne granice skoro 100% poklapaju sa stvarnim, izgrađenim i gusto naseljenim gradskim jezgrom. Oko njega nema prazne zemlje koja služi samo za popunjavanje statistike.
Grad bez ijednog metra izgubljenog prostora
U okviru svojih 102 kvadratna kilometra, Plovdiv ne gubi ni jedan jedini metar prostora. Dok vožnja kroz druge opštine podrazumeva kilometre praznih njiva, napuštenih polja, gustih šuma ili ogromnih jezera koja se veštački vode kao teritorija grada, u Plovdivu takav scenario ne postoji.
Geografska blokada: Ako pogledate mapu, Plovdiv je bukvalno uklešten, pritisnut i kompletno ograđen susednim seoskim opštinama „Marica“ i „Rodopi“. Ova specifična pozicija mu fizički ne dozvoljava da se širi na strane, što se decenijama smatralo (a i danas se smatra) ozbiljnim problemom za razvoj grada.
Ovo veštačko ograničenje dovelo je do unikatnog ekonomskog fenomena. Pošto unutar grada nema slobodnog zemljišta, džinovske fabrike čuvene Trakijske ekonomske zone (TEZ) izgrađene su odmah iza table koja označava kraj Plovdiva.
Seoske opštine profitiraju na račun velikog grada
S obzirom na to da se većina fabrika i industrijsko-trgovinskih zona fizički nalazi na teritoriji sela koja pripadaju opštinama „Marica“ i „Rodopi“, lokalni porezi i takse od ovih giganta ne idu u budžet Grada Plovdiva. Oni se slivaju direktno u kase ovih seoskih opština, što ih je preko noći učinilo jednim od najbogatijih u celoj Bugarskoj.
Uprkos tome, ova ekonomija je po svom karakteru stopostotno plovdivska:
- Fabrike koriste ime, logistiku, univerzitete i bolnice Plovdiva kako bi privukle strane investitore (jer sama sela ne mogu da obezbede hiljade inženjera i stručnjaka).
- Ogromna većina menadžera, inženjera i radnika u ovim postrojenjima zapravo živi, kupuje nekretnine i troši svoj novac unutar samog Plovdiva.
Suluda statistika: Gabrovo, Smoljan i selo Ribarica
Ako bismo značaj nekog mesta određivali isključivo na osnovu površine na papiru, došli bismo do apsurdnih zaključaka. Suve cifre mogu biti veoma varljive, što dokazuju sledeći primeri:
- Grad Gabrovo: Teritorijalno je više nego duplo veći od Plovdiva (234 prema 102 kv. km). Međutim, u Gabrovu živi jedva 43.000 ljudi, dok Plovdiv broji blizu 350.000 stanovnika.
- Grad Smoljan: Takođe beži Plovdivu za čak 33 kvadratna kilometra. Ipak, realnost je da najveći deo Smoljana zauzimaju rodopski rezervati biosfere, strme stene i vekovne borove šume, a ne stvarna urbana sredina.
- Selo Ribarica (Apsolutni šampion): Najveći dokaz ludila statistike je ovo planinsko selo čiji se atar prostire na čak 214 kvadratnih kilometara. To znači da je na papiru jedno bugarsko selo duplo veće od drugog najvećeg grada u državi! Razlog leži u tome što Ribarica obuhvata ogromne divlje prostore Nacionalnog parka „Centralni Balkan“ i rezervata „Caričina“. Kuće ovog sela su bukvalno rastegnute u dužinu od 15 kilometara.
Kako izgledaju ostale bugarske metropole?
U poređenju sa Plovdivom koji je maksimalno iskorišćen, ostali veliki gradovi u Bugarskoj svoju poziciju na tabeli duguju geografskim trikovima ili specifičnom planiranju:
- Sofija: Očekivano zauzima prvo mesto jer pokriva ogroman deo Sofijskog polja. Ipak, ovaj prostor donosi i probleme – udaljenosti između perifernih naselja su ogromne, a održavanje infrastrukture i gradskog prevoza zahteva astronomske budžete i vreme.
- Burgas: Statistički je drugi najveći grad u zemlji po površini. Međutim, ovo visoko mesto duguje činjenici da u zvaničnu teritoriju grada ulaze Atanasovsko i Burgasko jezero, kao i prilično udaljena bivša sela (poput Vetrena i Baneva) koja su od centra odvojena kilometrima potpuno prazne i neizgrađene zemlje.
- Varna: Treća je po teritoriji, ali je njena gradska zona ekstremno razvučena duž morske obale i uzbrdo ka platou, obuhvatajući prostrana vikend naselja i udaljene turističke hotelske komplekse, što komplikuje brzu komunikaciju.
- Ruse: Ovaj grad je široko razvijen duž toka reke Dunav i poseduje masivne industrijske i logističke zone koje su ostale u nasleđu iz prošlog veka, kada je komunističko planiranje zahtevalo da fabrike zauzimaju ogromne prostore van stambenih četvrti.
(plovdiv24)
