Iran spada među zemlje sa najstrožim sankcijama, a najviše je pogođena naftna industrija
Još nije jasno da li će Iran imati korist od privremenog američkog ukidanja sankcija i prodaje nafte
Ministarstvo finansija SAD objavilo je ranije da privremeno ukida sankcije iranskim tankerima za naftu koji su nasukani zbog rata.
Sankcije na izvoz iranske nafte prvi put su uvele Sjedinjene Američke Države 2019. godine, tokom Trampovog prvog predsedničkog mandata.
Iran je jedna od zemalja sa najvećim sankcijama na svetu, ali ograničenja naftne industrije nanela su najveći udarac ekonomiji zemlje.
Iako je Tramp rekao da želi da vidi slobodu za Irance, pogoršanje ekonomske situacije u zemlji delimično je uzrokovano akcijama SAD, uključujući sankcije koje je uvela njegova vlada.
Nije jasno da li će prihod od prodaje nafte od privremenog ukidanja sankcija ići Iranu.
Ranije ove godine, vlada SAD je zaplenila nekoliko tankera za naftu iz Venecuele, još jedne zemlje koja je imala sankcije za naftu pod Trampom.
Hronologija sankcija
- Novembar 1979, SAD uvode prve sankcije nakon što su iranski studenti upali u američku ambasadu ranije te godine i uzeli diplomate za taoce. Uvoz iranskih proizvoda u Sjedinjene Države je zabranjen, osim malih poklona, informativnih materijala, prehrambenih proizvoda i nekih tepiha. Iranska imovina vredna 12 milijardi dolara je zamrznuta.
- U martu 1995. godine, predsednik Bil Klinton izdao je izvršne naredbe kojima se američkim kompanijama zabranjuje ulaganje u iransku naftu i gas i trgovina sa Iranom.
- U maju 1995. godine, Klinton zabranjuje trgovinu SAD sa Iranom i investicije unutar Irana.
- U aprilu 1996. godine, Kongres usvaja zakon kojim se od vlade SAD zahteva da uvede sankcije stranim firmama koje ulažu više od 20 miliona dolara godišnje u iranski energetski sektor.
- U decembru 2006. godine, nakon što je u julu pozvao Iran da obustavi svoj program obogaćivanja uranijuma, Savet bezbednosti UN uvodi sankcije na iransku trgovinu nuklearnim materijalima i tehnologijom i zamrzava imovinu pojedinaca i kompanija uključenih u nuklearne aktivnosti. Sankcije su uglavnom pokušaj da se ograniče rastući nuklearni kapaciteti Irana, ali iako su programi obogaćivanja uranijuma zaustavljeni 2002. godine, ponovo su pokrenuti krajem 2005. godine.
- U martu 2007. godine, Savet bezbednosti UN glasa za pooštravanje sankcija zabranom izvoza iranskog oružja i produžavanjem zamrzavanja imovine onih koji su povezani sa programom obogaćivanja. Mesec dana kasnije, EU objavljuje proširenu listu iranskih pojedinaca i kompanija koje se smatraju personama non grata u bloku.
- U oktobru 2007. godine, SAD najave niz novih jednostranih sankcija protiv Irana, najstrožih otkako su prvi put uvedene sankcije pre skoro 30 godina, zbog navodne „podrške teroristima“. Sankcije su isključile više od 20 organizacija povezanih sa iranskim Korpusom islamske revolucionarne garde iz američkog finansijskog sistema i tri državne banke.
- U martu 2008. godine, Savet bezbednosti UN usvojio je dodatne sankcije, uključujući praćenje iranskih banaka i svih iranskih teretnih aviona i brodova za koje se sumnja da prevoze prethodno sankcionisane predmete. Takođe produžava zamrzavanje imovine.
- U junu 2010. godine, Savet bezbednosti UN uveo je četvrti krug sankcija protiv Irana zbog njegovog nuklearnog programa, uključujući stroža finansijska ograničenja i prošireni embargo na oružje. Mere zabranjuju Iranu kupovinu teškog naoružanja poput borbenih helikoptera i raketa.
- U maju 2011. godine, SAD su stavile na crnu listu 21. državnu banku Irana, Banku industrije i rudnika, zbog transakcija sa prethodno zabranjenim institucijama.
- U avgustu 2010. godine, EU je zabranila stvaranje zajedničkih preduzeća sa kompanijama u Iranu koje se bave naftnom i gasnom industrijom, kao i uvoz i izvoz oružja i opreme vezane za nuklearne aktivnosti. Prodaja, isporuka i transfer opreme i tehnologije koja se koristi za proizvodnju prirodnog gasa takođe je zabranjen.
- U novembru 2011. godine, SAD, Velika Britanija i Kanada objavljuju bilateralne sankcije protiv Irana. Dok SAD proširuju sankcije na kompanije koje pomažu iranskoj naftnoj i petrohemijskoj industriji, Velika Britanija naređuje svim britanskim finansijskim institucijama da prestanu da posluju sa iranskim kolegama.
- U januaru 2012. godine, SAD uvode sankcije iranskoj centralnoj banci, glavnom klirinškom centru za profit od izvoza nafte. Iran zauzvrat preti da će obustaviti transport nafte kroz Ormuski moreuz.
- Evropska unija objavljuje naftni embargo Iranu ukoliko ne smanji svoj nuklearni program.
- U junu 2012. godine, SAD su zabranile svetskim bankama da obavljaju transakcije nafte sa Iranom i izuzele sedam glavnih kupaca - Indiju, Južnu Koreju, Maleziju, Južnu Afriku, Šri Lanku, Tajvan i Tursku.
- Godina 2018. - sankcionisano je više od 700 subjekata, banaka, kompanija i brodova.
- Godine 2019. sankcije su uvedene na metale, kao i na one povezane sa tadašnjim liderom Alijem Hamneijem.
- Godine 2020. SAD uvode sankcije koje obuhvataju građevinski sektor i tekstilnu industriju, kao i sekundarne sankcije za nuklearni i vojni sektor.
- Od 2021. do 2024. godine, sankcionisano je više od 600 kompanija i pojedinaca povezanih sa Iranom.
(Izvor: Kliks.ba)
