Iako imaju različite uzroke, svi oblici megakolona dele istu osobinu: debelo crevo se širi i gubi svoju funkciju
Oticanje stomaka ne treba smatrati običnim zatvorom, naročito ako je praćeno bolom, groznicom, povraćanjem ili krvavom dijarejom
Iako većina ljudi hronični zatvor doživljava kao prolaznu neprijatnost, u retkim slučajevima debelo crevo može toliko da se rastegne da potpuno izgubi funkciju. Problem se razvija tiho, a može da postane pretnja po život za samo nekoliko dana.
Debelo crevo je dugačko oko jedan i po metar i igra vitalnu ulogu u kretanju otpada kroz telo. Međutim, u izuzetnim slučajevima, ono može da pretrpi dramatične promene. Kada se crevo toliko rastegne da počinje da gubi sposobnost normalnog funkcionisanja, poput elastične trake koja je izgubila oprugu, to stanje se naziva megakolon.
- Megakolon nije jedna bolest, već termin koji se koristi za opisivanje debelog creva koje je postalo mnogo šire nego što je normalno. Uzrok je važan: neki oblici se razvijaju postepeno, dok drugi mogu da postanu opasni po život u roku od nekoliko dana - ističe dr Mohsin Bat, gastroenterolog i stručnjak za neurogastroenterologiju sa Univerziteta Kvin Meri u Londonu.
Postoji nekoliko ključnih oblika ovog stanja, a u nastavku otkrivamo kako se oni manifestuju i ko je najugroženiji.
Hiršprungova bolest: Problem koji počinje pre rođenja
Jedan oblik megakolona razvija se pre rođenja, a reč je o Hiršprungovoj bolesti.
- Kod Hiršprungove bolesti, neke bebe rađaju bez nervnih ćelija koje normalno pomažu donjem delu debelog creva da potiskuje stolicu kroz creva. Zbog toga se stolica zaglavljuje, a deo creva iznad pogođenog područja počinje da se rasteže - objašnjava dr Bat.
Znaci Hiršprungove bolesti kod beba mogu da budu:
- izostanak prve stolice u uobičajenom vremenu nakon rođenja,
- otečen stomak,
- povraćanje,
- zatvor (konstipacija),
- poteškoće sa hranjenjem.
- Ovo stanje trenutno ne može da se spreči jer se razvija dok je beba još u materici, a lečenje obično uključuje operaciju uklanjanja dela creva bez normalnog nervnog snabdevanja - navodi dr Bat.
Stečeni megakolon u odraslom dobu
Drugi oblik, poznat kao stečeni megakolon, razvija se kasnije u životu, a simptomi mogu da uključuju:
- Hronična konstipacija, odnosno konstipacija koja traje dugo, česta je širom sveta i u proseku pogađa jednu od deset odraslih osoba. Ipak, većina ljudi sa konstipacijom nikada neće razviti megakolon, koji je i dalje izuzetno retka pojava - umiruje javnost dr Bat.
Tačan uzrok stečenog megakolona još nije jasan stručnjacima. Istraživanja sugerišu da promene koje utiču na nerve i mišiće creva mogu da ometaju sposobnost debelog creva da normalno pomera stolicu.
- Takođe, pojedini lekovi i neurološka stanja su povezani sa stečenim megakolonom, iako većina ljudi koji uzimaju ove lekove ili žive sa ovim stanjima nikada ne razvije ovaj problem. Pošto uzroci nisu u potpunosti shvaćeni, ne postoji garantovani način da se ovo stanje spreči - ističe dr Bat.
Lečenje zavisi od mogućeg uzroka i težine simptoma:
- kod nekih ljudi se tegobe poboljšavaju promenama u ishrani ili lekovima,
- drugima su potrebni specijalistički tretmani,
- dok u teškim slučajevima može da bude neophodna operacija.
Ogilvijev sindrom kod teže obolelih
Brzo rastezanje debelog creva može da se razvije i kod ljudi koji su već ozbiljno bolesni. Reč je o akutnoj pseudoopstrukciji debelog creva, poznatoj i kao Ogilvijev sindrom. Dr Bat objašnjava da ovo stanje najčešće pogađa pacijente koji su hospitalizovani nakon veće operacije, infekcije, traume ili druge ozbiljne bolesti.
- Crevo tada izgleda kao da je blokirano, iako nema fizičke opstrukcije, već debelo crevo jednostavno prestaje efikasno da pomera svoj sadržaj. U tim situacijama stomak može brzo da oteče, što postaje opasno ako se debelo crevo toliko rastegne da izgubi dotok krvi ili se pocepa - ističe u časopisu "The Conversation" dr Bat.
Lekari obično počinju lečenjem osnovnog uzroka, a to može da uključuje:
- rešavanje dehidratacije ili elektrolitskog disbalansa (abnormalnog nivoa soli poput natrijuma ili kalijuma u krvi),
- prekidanje lekova koji usporavaju rad creva,
- pažljivo praćenje pacijenta dok debelo crevo ima priliku da se oporavi.
- Ako ovo ne uspe, koristi se lek neostigmin da bi se stimulisala creva. Može da bude potrebno i smanjenje pritiska uklanjanjem zarobljenog gasa iz debelog creva, što uključuje umetanje cevi u crevo tokom endoskopske procedure pomoću fleksibilne kamere - dodaje dr Bat.
Toksični megakolon kao hitno medicinsko stanje
Najkritičnija forma ovog stanja je toksični megakolon, koji se javlja kada teška upala uzrokuje brzo širenje debelog creva. Najčešće nastaje kod sledećih stanja:
- Ulcerozni kolitis, oblik inflamatorne bolesti creva kod koje imuni sistem pogrešno napada sluzokožu debelog creva.
- Teške infekcije creva, uključujući infekcije izazvane bakterijom Clostridioides difficile (C. diff).
Simptomi toksičnog megakolona mogu da budu:
- groznica,
- ubrzan rad srca,
- jaki bolovi u stomaku,
- dijareja koja sadrži tragove krvi,
- dehidracija,
- otečen stomak.
- Najveća briga je da bi creva mogla da puknu, što bi omogućilo bakterijama da se prošire u stomak i krvotok - upozorava dr Bat.
Smanjenje rizika od toksičnog megakolona podrazumeva lečenje stanja koja mogu da ga izazovu. Za osobu sa inflamatornom bolešću creva, to znači brz odlazak kod lekara ako se stanje pogorša, posebno ako se razvije krvava dijareja, groznica ili otok stomaka. Infekcije creva takođe zahtevaju brzu dijagnozu i odgovarajuće lečenje.
- Kada se toksični megakolon razvije, potrebno je hitno bolničko lečenje. Ono može da uključuje infuziju tečnosti putem kapi, pažljivo praćenje i lekove za smanjenje upale ili lečenje infekcije. Ukoliko se stanje debelog creva ne poboljša brzo ili ako postoje znaci da bi moglo doći do pucanja, operacija uklanjanja debelog creva može da spasi život - napominje dr Bat.
Otečen stomak nije uvek običan zatvor
Na kraju, dr Bat zaključuje da, iako različiti oblici megakolona imaju veoma različite uzroke, svi oni dele jednu važnu karakteristiku: debelo crevo se uvećava i manje je sposobno da obavlja svoju funkciju.
Pošto ovo stanje može da se razvije veoma brzo, on šalje apel da se jako oticanje stomaka nikada ne sme odbaciti kao "samo zatvor", posebno kada je praćeno bolom, groznicom, povraćanjem ili krvavom dijarejom.
- Kada creva prestanu da pravilno funkcionišu, rana akcija je ključna – što se pre prepoznaju znaci upozorenja, veća je šansa da se spreči opasna komplikacija - poručuje dr Mohsin Bat.
