Brondi Havebi nije mesto za stalni život već kolonija vrtova i vikendica za odmor, baštovanstvo i boravak u prirodi
Osnovano je 1960-ih godina zahvaljujući danskom udruženju vrtlara i pejzažnom arhitekti Eriku Migindu
Čovek od pamtiveka pokušava da osmisli savršeno naselje. Planski uređeno, osmišljeno da zadovolji sve potrebe svojih stanovnika, smešteno na idealnoj lokaciji. Tokom vremena neka su naselja došla na korak od ostvarenja tog sna, poput Brazilije, koju su projektovali Lusio Kosta i Oskar Nimejer, vrtnih gradova inspirisanih vizijom Ebenezera Hovarda ili eksperimentalnih stambenih kompleksa poput Habitat 67 u Montrealu. Svaki od njih pokušao je da odgovori na isto pitanje: može li način na koji planiramo prostor da poboljša kvalitet života ljudi?
Među najneobičnijim primerima planskog urbanizma nalazi se i jedno dansko naselje koje iz vazduha izgleda kao prizor iz naučnofantastičnog filma. Na fotografijama snimljenim iz vazduha čini se kao da su po zelenom pejzažu razasute ogromne kružne mete ili kao da se tamo smestila neka kolonija sa druge planete.
Reč je o Brondi Havebi gradu (Brøndby Haveby), jedinstvenom kompleksu kružnih vrtova i vikendica smeštenom nekoliko kilometara zapadno od Kopenhagena. Poslednjih godina fotografije ovog mesta postale su viralne na društvenim mrežama, a zahvaljujući karakterističnom geometrijskom rasporedu Brondi Havebi danas je jedno od najprepoznatljivijih mesta danske arhitekture i pejzažnog oblikovanja.
Stalno stanovanje nije dozvoljeno
Ipak, uprkos upečatljivom izgledu, nije reč o futurističkom gradu niti o eksperimentalnom stambenom naselju. Brondi Havebi je zapravo kolonija vrtova, odnosno područje vikendica namenjenih odmoru, baštovanstvu i boravku u prirodi. Stalno stanovanje tamo nije dozvoljeno, što je jasno propisano danskim zakonima i lokalnim urbanističkim pravilima. Stanovnici tamo provode proleće, leto i vikende, gaje voće, povrće i cveće i uživaju u miru daleko od gradske vreve.
Priča o ovom zanimljivom naselju počinje početkom šezdesetih godina prošlog veka. Dansko udruženje vrtlara tražila je zemljište u blizini Kopenhagena na kojem bi mogla da uredi novu vrtnu zajednicu za gradske stanovnike. Opština Brondbi ponudila je odgovarajuću lokaciju zapadno od naselja Brondbivester, a zadatak projektovanja dobio je pejzažni arhitekta Erik Migind.
Projekat je zvanično odobren 1964.
Umesto klasičnih pravougaonih parcela, Migind je osmislio potpuno drugačiji koncept. Vrtove je rasporedio u velike kružne celine – "rotunde" – od kojih je svaka podeljena na 24 parcele u obliku kriški torte. Između kružnih celina ostavljeni su zajednički travnjaci za igru, druženje i rekreaciju. Projekat je zvanično odobren 1964. godine, a ubrzo su nikle prve vikendice.
Neobičan raspored nije nastao zbog estetike niti da bi izgledao spektakularno iz vazduha. Migind je inspiraciju pronašao u starim danskim selima iz 18. veka, u kojima su se kuće okupljale oko zajedničkog trga ili bunara. Upravo je središte sela bilo mesto susreta, razgovora i razmene iskustava među susedima.
Istu logiku pokušao je da prenese u moderno doba. Središte svakog kruga zamišljeno je kao zajednički prostor koji podstiče susrete i razvija osećaj zajedništva, dok svaka parcela istovremeno zadržava privatnost. Čak su i živice projektovane tako da se prema sredini spuštaju sa oko 180 na 80 centimetara kako ne bi zaklanjale sunčevu svetlost vrtovima.
12 kružnih rotundi sa ukupno 284 parcele
Originalni deo Brondi Havebija sastoji se od 12 kružnih rotundi sa ukupno 284 parcele. Svaka parcela je veličine približno 400 kvadratnih metara i na njoj se nalazi mala vrtna kućica čija je maksimalna dozvoljena površina oko 50 kvadratnih metara. Kasnije su oko izvornih kružnih vrtova izgrađeni i klasičnije organizovani delovi kolonije, pa danas celo područje obuhvata više od hiljadu vrtnih parcela različitih udruženja.
Brondi Havebi zato nije klasično naselje. Vlasnici uglavnom poseduju kućice, dok se zemljište koristi prema pravilima naselja. Većina tamo dolazi vikendom ili tokom toplijeg dela godine kako bi obrađivali vrtove, provodili vreme sa porodicom ili jednostavno pobegli od gradske svakodnevice.
Iako je danas globalno poznat prvenstveno zahvaljujući fotografijama iz vazduha, stručnjaci smatraju da je najveća vrednost Brondi Havebija upravo njegov društveni koncept. Naučni radovi o ovom naselju navode da ovakvi skupovi vrtova predstavljaju važan oblik zelene infrastrukture velikih gradova. Osim što stanovnicima omogućavaju kontakt s prirodom i uzgoj hrane, zajednički prostori doprinose stvaranju društvenih veza, razmeni znanja i osećaju pripadnosti zajednici. Upravo zbog toga Brøndby Haveby se često navodi kao primer kako pejzažna arhitektura može istovremeno da odgovori na ekološke, društvene i estetske potrebe savremenog grada.
Iako je nastao pre više od šezdeset godina, ovaj neobični danski projekat i danas pokazuje da dobra urbanistička ideja ne mora biti spektakularna samo zbog arhitekture. Ponekad je dovoljno drugačije organizovati prostor kako bi se promenio način na koji ljudi žive, druže se i doživljavaju prirodu.
(Jutarnji list)
