Prekid vatre iz 1991. godine nije rešio sukob, a primirje je narušeno 2020, nakon čega su sukobi ponovo izbili, a milioni mina i dalje predstavljaju veliku opasnost za lokalno stanovništvo
Od 1975. godine najmanje 2.500 ljudi je poginulo ili povređeno od eksploziva, a akcije deminiranja su povremeno obnavljane, poslednji put nastavljene 2023. i početkom 2024. godine
Oko sedam miliona protivpešadijskih mina duž gotovo 3.000 kilometara ostalo je kao nasleđe jednog od najvećih odbrambenih sistema na svetu. Maroko je između 1980. i 1987. godine u Zapadnoj Sahari izgradio liniju utvrđenja koja praktično deli ovu pustinjsku teritoriju na dva dela.
Poznata kao "peščani zid" ili Berm, barijera razdvaja područja pod kontrolom Maroka od teritorije koju kontroliše Front Polisario. Protivnici marokanske vlasti nazivaju je i "zidom srama", a njen nastanak direktno je povezan sa višedecenijskim sporom oko Zapadne Sahare.
Zid nastao tokom rata
Sukob vuče korene iz 1975. godine, kada se Španija povukla iz Zapadne Sahare. Maroko i Mauritanija potom su podelili teritoriju, dok su Saharci, koji su zahtevali nezavisnost, preko Fronta Polisario nastavili borbu.
Front Polisario je 1976. proglasio Saharsku Arapsku Demokratsku Republiku, a sukob sa Marokom prerastao je u dugogodišnji rat.
Suočen sa gerilskim napadima na ogromnom pustinjskom prostoru, Maroko je 1980. počeo da gradi sistem utvrđenja. Zid nije nastao odjednom, već je proširivan u nekoliko etapa, čime je marokanska linija kontrole postepeno pomerana prema istoku i jugu.
Radovi su trajali godinama, a sistem je do druge polovine osamdesetih prerastao u barijeru dugu oko 2.700 kilometara.
Mine, bodljikava žica i vojska
Berm nije samo nasip od peska. Reč je o vojnom sistemu koji čine višestruki peščani nasipi, rovovi, bunkeri, bodljikava žica i ogromna minska polja.
Prema procenama koje se navode u tekstu, oko zida je postavljeno približno sedam miliona mina, zbog čega se ovo područje smatra jednim od najviše miniranih na svetu.
Duž linije raspoređene su i vojne baze, artiljerijski položaji i aerodromi, dok radarski sistemi omogućavaju otkrivanje kretanja na velikim udaljenostima. Navodi se da zid čuva oko 100.000 marokanskih vojnika, dok pojedine procene govore i o 120.000.
Izgradnja zida omogućila je Maroku da zadrži kontrolu nad više od dve trećine Zapadne Sahare, dok Front Polisario kontroliše teritoriju istočno od barijere.
Milioni mina i dalje predstavljaju opasnost
Prekid vatre postignut je 1991. godine uz posredovanje Ujedinjenih nacija, čime je okončano petnaestak godina otvorenog rata. Spor oko statusa Zapadne Sahare, međutim, nije rešen, a primirje je ozbiljno narušeno u novembru 2020. godine, nakon čega su ponovo zabeleženi sukobi.
Jedna od najtežih posledica rata ostala su minska polja. Mine postavljene tokom izgradnje sistema nikada nisu potpuno uklonjene i predstavljaju opasnost, posebno za nomadsko stanovništvo koje prolazi kroz ovu pustinjsku oblast.
Prema podacima navedenim u tekstu, između 1975. i 2013. najmanje 2.500 ljudi poginulo je ili je povređeno od mina i drugih eksplozivnih ostataka rata.
Operacije uklanjanja mina bile su obustavljene nakon izbijanja novih sukoba 2020. godine. Deminiranje je ponovo pokrenuto istočno od zida u maju 2023, a početkom 2024. nastavljeno je i na jugu teritorije.
Decenijama nakon izgradnje Berma, milioni mina tako ostaju jedna od najopasnijih posledica sukoba oko Zapadne Sahare.
