Tropske noći, kada temperatura ne pada ispod 20°C, otežavaju odmor i utiču na zdravlje stanovnika.
U poslednjih 10 godina broj tropskih noći u Beogradu se višestruko povećao u odnosu na period 1961-1990.
Da li ste se zapitali zašto leti u Beogradu sve teže dišemo i još teže spavamo? Jedan od razloga je taj što se Beograd uveliko nalazi u regionu koji ima natprosečne temperaturne promene izazvane klimatskim promenama i sa 42 tropske noći godišnje, prestonica Srbije je "crvena tačka" na mapi Evrope, govori ovogodišnji izveštaj "Stanje evropske klime".
Glavni indikator ovog rastućeg termalnog stresa, prema ovogodišnjem izveštaju "Stanje evropske klime" (State of the European Climate), su tropske noći - periodi tokom kojih temperatura vazduha ne pada ispod 20 stepeni Celzijusa, što našem telu onemogućava adekvatan odmor i ozbiljno narušava zdravlje.
U nastavku se vidi kako izgleda mapa Evrope koja je objavljena uz izveštaj, a koja pokazuje porast broja tropskih noći u toku 2025. godine, u odnosu na normalu 1991-2020. godine.
Kako pokazuje izveštaj, i ova mapa, veći deo Evrope je prošle godine zabeležio skoro prosečan broj tropskih noći tokom 2025. godine, ali je južna Evropa jedan očigledan izuzetak, ističe dr Ivan Simić sa Arhitektonskog fakulteta u Beogradu za portal Klima101.
Delovi južne Evrope, posebno Iberijsko poluostrvo i priobalna područja oko Sredozemnog mora, zabeležili su do 30 tropskih noći više od proseka, a u nekim lokalizovanim područjima i do 40 više.
Ni region Balkanskog poluostrva ne odskače u toj meri, ali i tu se nalaze neki kurioziteti, a među njima je, nažalost, i region južnog Panonskog basena kojem pripada Vojvodina.
Rastući termički stres u Vojvodini jedan je od najizraženijih signala klimatskih promena u jugoistočnoj Evropi. Nekoliko međusobno pojačavajućih geografskih i klimatskih faktora dovodi do toga da se ovaj region brže zagreva i doživljava intenzivniji toplotni stres nego većina ostalih delova Balkana, dok se na samom južnom delu ovog vrućeg prostora nalazi -Beograd, najveća urbana aglomeracija južnog dela Panonskog basena.
Zašto se Srbija zagreva brže od ostatka sveta: Klimatolog Vladimir Đurđević objašnjava
Srbija i Beograd zagrevaju se brže od ostatka sveta
To i ne bi trebalo toliko da nas čudi, s obzirom da ceo region jugoistočne Evrope, uključujući Srbiju, kao i Beograd, ima najbržu stopu porasta temperature u svetu, objasnio je ranije za "Blic" prof. dr Vladimir Đurđević.
Beograd se dakle već nalazi u regionu koji ima natprosečne temperaturne promene izazvane klimatskim promenama.
Ali kako pokazuje ova mapa, Beograd je u ovom regionu jedan izdvojeni "kvadrat", za celu nijansu tamniji od ostatka područja. Na skali indikatora broja tropskih noći, to znači da je Beograd 2025. bio za najmanje 10 tropskih noći vreliji od ostatka ionako vrućeg regiona – on je jedna vrlo jasno crvena tačka.
Tropske noći u Beogradu, 1961-2025.
Izveštaj "Stanje evropske klime" pokazuje da je na ovom prostoru bio porast broja tropskih noći tokom 2025. godine, ali 2025. nije bila jedan izolovani ekstrem – u pitanju je zapravo nova normala za Beograd.
Naime, u poslednjih 10 godina, u Beogradu je u proseku zabeleženo 41,9 tropske noći u toku godine. To je nešto manje od polovine svih letnjih noći.
Poređenja radi, prosek za period od 1961. do 1990. godine bio je samo 7,3 tropske noći po godini u Beogradu. Poslednji put da je Beograd doživeo ovako mali, a nekada prosečni, broj tropskih noći bilo je davne 1997. godine.
Kako se može videti, svaka tačka predstavlja jednu tropsku noć. Sredinom 20. veka, prosek je bio oko 7 tropskih noći godišnje, dok je u poslednjih 10 godina, prosek čak 42.
"Neprijatelji" urbanizacije i "prijatelji" tropskih noći u Beogradu
Iako je potrebno sprovesti posebno naučno istraživanje kako bi se potvrdio uzrok ovolike promene, jedan od uzroka jeste, prema rečima dr Ivan Simić sa Arhitektonskog fakulteta u Beogradu, efekat urbanog ostrva toplote, koji u Beogradu poprima značajne razmere.
Upravo ovaj efekat pojačava temperaturni stres izazvan klimatskim promenama.
Industrijska i "braunfild" (brownfield) područja, gusti saobraćajni koridori i čvorišta, kao i gusto izgrađeni stambeno-poslovni kompleksi bez adekvatnog zelenila su prvi na listi nepoželjnih obrazaca urbanizacije. S druge strane, zelena infrastruktura, posebno njeni najveći elementi kao što su šume-parkovi i vlažna staništa su prvi na listi poželjnih elemenata.
Kako umanjiti efekat toplotnih ostrva u Beogradu
Analiza mape toplotnog ostrva Beograda pokazala je da veliki volumeni zelenila kao što su Košutnjak, Zvezdarska šuma, park Ušće i ozelenjena rečna priobalja imaju najpovoljniji efekat pri rashlađivanju grada, i jedini su adekvatan planerski odgovor u uslovima intenzivne urbanizacije.
Stambena naselja koja se nalaze uz ovakvo zelenilo imaju u proseku 10 do 20 tropskih noći manje na godišnjem nivou, a zeleni pojas uz rečno priobalje omogućava da se rashlađeni vazduh iznad reka probije i do izgrađenih područja.
"Prirodni zemljišni pokrivač ne ostaje samo karakteristika parkova, šuma i vlažnih staništa, već sastavni deo stambenih gradskih blokova. Planska regulativa pojedinih evropskih zemalja poput Švajcarske, Velike Britanije i Holandije već je ograničila kopanje podzemnih etaža i zastiranje prirodnog zemljišnog pokrivača zarad parking prostora i drugih namena koje prate stanovanje", napominje profesor dr Ivan Simić sa Arhitektonskog fakulteta u Beogradu i ističe da jedino takvim pristupima moguće je umanjiti efekat urbanog ostrva toplote i smanjiti broj nesnosno vrelih noći u Beogradu.
(Blic/Klima101)