Orban je u značajnoj meri pretvorio izbore u test javne podrške ranom mirovnom sporazumu za okončanje rata u Ukrajini
Mađar je izbore predstavio kao referendum o mađarskoj budućnosti
Proleće će u Mađarskoj biti veoma napeto, jer bi u aprilu, po prvi put nakon 16 godina, na vlast mogao da dođe neko ko nije Viktor Orban.
Orban i vladajuća stranka Fides suočeni su sa najozbiljnijim izazovom još od 2010. Stanje u zemlji čija ekonomija stagnira i koja je, kako piše “Gardijan”, od jedne od najjačih zemalja centralne i istočne Evrope spala na jednu od najslabijih, govori da je Mađarima dosta Orbana. Ankete to potvrđuju. Opoziciona Tisa, koju vodi Orbanov rival Peter Mađar, značajno prednjači u anketama nad Fidesom. Istraživanje sprovedeno krajem januara pokazuje da Mađarova Tisa ima 49 odsto podrške birača, a Orbanov Fides 39%. Do izbora 12. aprila nije ostalo mnogo, a kampanja, koja zvanično počinje u martu, intenzivirala se još sredinom januara. U njenom fokusu su rat u Ukrajini, Evropska unija i američki predsednik Donald Tramp. Orbanu se drma fotelja, i po prvi put od 2010. deluje da je promena vlasti zaista moguća.
Ali, to otvara jedno veliko i važno pitanje - šta ako na izborima pobedi Peter Mađar?
Za Orbana test o Ukrajini, za Mađara referendum o EU
Orban je u značajnoj meri pretvorio ove izbore u test javne podrške ranom mirovnom sporazumu za okončanje rata u Ukrajini, a posredno i za američke diplomatske napore u tom pravcu.
Orban obećava da će ostati dosledan svom protivljenju finansiranju ili naoružavanju Ukrajine i da će se odupreti pritiscima Evropske komisije (EK) da Mađarsku približi pro-ukrajinskom glavnom toku, piše za “Responsibl Stajtkraft” Moli O’Nil, stručnjak za Centralnu Evropu, Rusiju i Evroaziju.
Mađar - koji je u politiku ušao tek početkom 2024, ali je doživeo brz uspon - se, sa druge strane, okrenuo Evropi.
Zuzana Veg, istraživač Ecfr.eu za Mađarsku, podseća da su Mađari 12. aprila 2003, istog datuma kad su sada zakazani ključni parlamentarni izbori, izglasali priključenje EU. Mađar razume snagu tog simbolizma i već je predstavio izbore kao referendum o mađarskoj budućnosti. Njegova poruka je jednostavna, navodi se: vreme je za povratak u Evropu - ponovo.
Dve potpuno različite kampanje
Orban je pojačao antikukrajinsku retoriku, ističući svoj međunarodni uticaj, uključujući bliske odnose sa Trampom koji mu je izrazio svoju “apsolutnu podršku” uoči izbora, kao i važnu ulogu koju igra među desničarsko-populističkim evroskepticima u Evropi. Orban optužuje Mađara da zastupa ukrajinske interese i da će verovatno uvući Mađarsku u razorni rat.
Za razliku od njega, Mađar se fokusira socijalno i ekonomsko nezadovoljstvo, kao i na udaljavanje Mađarske od glavnih tokova EU pod Orbanom. On je tokom vikenda objavio izborni manifest od 240 strana, obećavajući mere za rešavanje krize troškova života i bolje odnose sa EU, Kijevom i Poljskom. Mađar nastoji da popravi odnose sa EK i planira da pregovora sa njima kako bi odblokirao oko 18 milijardi evra uskraćenih Budimpešti zbog kršenja zakona i normi EU pod Orbanom. Ali, prema O’Nil, EK će verovatno očekivati da Mađar kao premijer podrži njihov pristup prema Ukrajini i Rusiji, iako on do sada nije javno ponudio takve ustupke.
Mađar je obećao da će iskoreniti korupciju, ojačati nezavisnost pravosuđa i obnoviti nezavisne medije. Ali, kako smatra O’Nil, ako pobedi suočiće se sa snažnim protivnicima unutar državnih institucija, u kojima će rukovodstvo ostati u rukama lojalista Fidesa.
Koji su ciljevi Tise
Vizija spoljne politike koju Tisa nudi radikalna je u poređenju sa statusom kvo poslednjih godina, piše Veg. Umesto konfrontacije, Tisina ponuda Zapadu jeste saradnja.
- Domaći i međunarodni položaj Mađarske dramatično se promenio pod Orbanom. Nekad predvidiva spoljna politika danas je opterećena vetima i sukobima, posebno što se tiče Rusije i Kine. Tisa nudi popravljanje poverenja i ponovno učvršćivanje zemlje u njenim savezima, uz istovremeno jačanje suvereniteta
- Primarni spoljnopolitički cilj Tise je da obnovi poziciju Mađarske kao pouzdanog člana EU. To bi podrazumevalo obnovu poverenja među saveznicima i okončanje uloge vlade kao remetilačkog faktora u odlučivanju u EU
- Što se tiče Ukrajine, Mađarov manifest ne poziva na finansiranje ili naoružavanje Ukrajine, ali obećava bolje odnose sa Ukrajinom i obnovu odnosa sa Poljskom. Takođe se protivi ubrzanom prijemu Ukrajine u EU
- Migracije, jedna od najosetljivijih tema mađarske politike, verovatno će ostati polje na kojem će se Tisa najviše suprotstavljati Briselu, navodi Veg. Stranka je signalizirala da će zadržati čvrst stav o zaštiti granica, ali će verovatno nastojati da se vrati za pregovarački sto
- Tisa planira da Mađarsku pozicionira kao globalnog, a ne isključivo istočnog aktera
- Što se tiče bliskih veza Orbanove vlade sa Kremljom, zavisnosti od ruske energije i netransparentnosti velikih bilateralnih sporazuma, odgovor Tise je preispitivanje uticaja nesavezničkih aktera u zemlji, ponovno pregovaranje o spornim sporazuma - sa Rusijom i drugima - te diverzifikacija energetskih izvora i ruta
Dug put do popravke odnosa sa EU
Orbanov poraz ne bi automatski značio i glatke odnose sa Briselom, ukazuju u članku za Epc.eu politički analitičar Evropskog centra politike Erik Moris i Levente Kočiš, glavni naučnik za podatke Eulitiksa.
Lideri EU ne bi trebalo da pretpostave da bi vlada pod vođstvom Mađara značila potpuni raskid sa politikama iz Orbanove ere. Kada je reč o Ukrajini, Tisin manifest je upadljivo štur, osim protivljenja ubrzanom pristupanju, a Mađar je više puta izjavio da ne bi menjao aktuelnu mađarsku politiku neslanja pomoći, navode oni.
Orbanov poraz bio bi simbolički značajan, ali ne bi automatski rešio tenzije između Mađarske i Brisela. Očekivanja bi stoga trebalo pažljivo kalibrisati, zaključili su autori.
