Sud EU će doneti odluku koja bi mogla definisati granice Komisijinih ovlašćenja za sankcionisanje zemalja članica.
Premijer Viktor Orban osuđuje ovaj potez, ocenjujući ga kao politički pristrasan napad protiv Mađarske.
Evropska unija i Mađarska ponovo su u centru pažnje zbog potencijalnog povraćaja 10 milijardi evra koje je Evropska komisija odmrzla krajem 2023. godine. Premijer Viktor Orban oštro je reagovao na mogućnost da Budimpešta vrati sredstva, nazivajući to "besmislenim" i politički motivisanim potezom. Odluka Suda EU, koja se očekuje u narednim mesecima, mogla bi da ima dalekosežne posledice po odnose unutar Unije.
Ovaj slučaj otvara pitanje koliko daleko EU može da ide u sankcionisanju država članica zbog kršenja vladavine prava. Mađarska je već godinama pod lupom zbog kontroverznih reformi pravosuđa i ograničavanja sloboda medija, a povraćaj sredstava mogao bi dodatno da pogorša odnose između Budimpešte i Brisela. Istovremeno, odluka bi mogla da postavi presedan za buduće sporove između EU i drugih članica.
"Ovo je besmisleno"
- Ovo je besmisleno - izjavio je Orban za Politico, komentarišući mogućnost povraćaja sredstava.
- Ovo je politička odmazda jer se protivimo pristupanju Ukrajine EU. EU koristi pravne mehanizme da kazni države koje ne slede njen narativ - rekao je Orban.
Evropski parlament je u martu 2024. podneo žalbu Sudu EU, tvrdeći da je Komisija prekršila sopstvena pravila kada je odmrzla sredstva za Mađarsku. Prethodno su ta sredstva bila zamrznuta zbog zabrinutosti za vladavinu prava.
Glavna tužiteljka Tamara Čapeta u svom mišljenju navodi da Komisija nije adekvatno procenila reforme koje je Mađarska sprovela, posebno u vezi sa nezavisnošću pravosuđa.
Prema mišljenju Čapete, Komisija nije pružila dovoljno dokaza da su reforme u Mađarskoj rešile ključne probleme. Takođe, kritikovala je nedostatak transparentnosti u procesu donošenja odluke.
- Komisija duguje objašnjenje ne samo Mađarskoj, već i svim građanima EU - navodi se u njenom izveštaju.
Oštre kritike prema Mađarskoj
Ako Sud EU odluči u korist Evropskog parlamenta, Mađarska bi mogla biti primorana da vrati sredstva.
U tom slučaju, Komisija bi mogla da umanji buduće isplate Mađarskoj za iznos koji je dužna da vrati. Odluka će takođe definisati granice ovlašćenja Komisije u proceni kršenja vladavine prava, što bi moglo da utiče na odnose sa drugim članicama EU.
Ovaj spor dolazi u osetljivom trenutku za Orbana, koji se suočava sa padom popularnosti pred izbore u aprilu.
Lideri EU izbegavaju oštre kritike prema Mađarskoj, svesni da bi to moglo da ojača Orbanovu poziciju kod kuće. Konačna odluka Suda EU mogla bi da postane ključni test za jedinstvo Unije i njenu posvećenost vladavini prava.
(Politico)
