Tvrđava Maglič je srednjovekovno utvrđenje smešteno iznad Ibarske klisure, koje pleni pažnju svojom očuvanošću i istorijskim značajem
Danas Maglič predstavlja značajnu turističku atrakciju, poznatu po spektakularnom pogledu i pristupanju koje je olakšano zahvaljujući lokalnim inicijativama
Ako postoji mesto u Srbiji koje izgleda kao da je ispalo iz neke epske priče, to je Maglič. Jedna od najbolje očuvanih srednjovekovnih tvrđava kod nas, smeštena je iznad Ibarske klisure, na steni koja dominira dolinom kao kamena kruna.
Nalazi se nedaleko od Kraljeva, na putu koji vodi ka Novom Pazaru, Crnoj Gori i Kosovu i Metohiji. Naziv Maglič potiče od magle koja se često spušta na ovu stenu iznad Ibra, dajući tvrđavi prepoznatljiv, tajanstven izgled.
Položaj Magliča nije slučajan. Kroz dolinu Ibra je vekovima prolazio karavanski put koji je povezivao Moravsku dolinu sa Raškom i Kosovim poljem. U tom smislu, Maglič je imao ulogu tvrđave-čuvara: kontrolisao je prolaz, branio okolne manastire i štitio srce srednjovekovne države.
Zbog toga se i smatra jednim od najlepših i najreprezentativnijih primera srpskog srednjovekovnog vojnog graditeljstva. Istorijski podaci o Magliču su oskudni, ali postoje važni tragovi koji nam daju okvir.
Pre Magliča je postojalo starije utvrđenje
Arheološka istraživanja su pokazala da je na ovom mestu postojala starija utvrda iz perioda kraja 11. ili početka 12. veka, u vreme kada je ovo područje bilo pod vlašću Vizantije. Najverovatnije se radilo o manjem kastelu, tipičnom za vreme Komnina, koji je bio deo sistema utvrđenja duž Ibra (zajedno sa Brvenikom i Zvečanom).
Oko gradnje Magliča postoje različite pretpostavke, i tu dolazimo do glavne misterije.
Najčešće teorije su: da je tvrđava podignuta pod kraljem Urošem I posle mongolskih napada (1240-ih), kao odgovor na veliku opasnost i potrebu da se utvrdi prolaz kroz Ibarsku klisuru. Zatim - da je gradnja mogla početi ranije, u vreme Stefana Prvovenčanog, radi zaštite Žiče i Studenice.
Ali prema arheološkim nalazima, najverovatnije je da se gradnja odvijala krajem 13. veka ili najkasnije početkom 14. veka, paralelno sa obnovom manastira Žiče, koja je stradala u napadu vidinskog kneza Šišmana 1292. godine.
Ono što je bitno - Maglič je tada građen kao veće i snažnije utvrđenje, a ostaci starijih fortifikacija su uklonjeni.
Maglič u 14. veku - tvrđava postaje crkveni centar
Kako se srpska država širila ka jugu, Maglič je vremenom izgubio status „granične tvrđave“ i postao utvrđenje u unutrašnjosti države. Upravo zbog toga, u 14. veku dobija novu ulogu.
U vreme arhiepiskopa Danila II (1324-1337), Maglič postaje njegova rezidencija Žičkog arhiepiskopskog središta. Danilo II je u tvrđavi dograđivao objekte i podizao palate, a u njoj je organizovano i prepisivanje crkvenih knjiga.
Prvi pisani pomen Magliča kao utvrđenja vezuje se za 1337. godinu.
Kako izgleda tvrđava
Maglič je utvrđenje koje se sastoji od sedam kula, čija visina iznosi oko deset metara, kao i glavne Don Žon kule koja se izdvaja i visoka je približno dvadeset metara. Zidine su masivne i prate prirodni teren, zbog čega tvrđava nema pravilan oblik, već je prilagođena steni na kojoj je podignuta.
U unutrašnjost Magliča ulazi se kroz dvoja vrata. Prostor unutar zidina organizovan je tako da tvrđava ima dva dvorišta - manje i veće. U okviru kompleksa i danas se mogu videti ostaci palate, pekare, vojne barake, rezervoara za vodu, bunara, kao i crkve Svetog Đorđa.
Posle Prvog svetskog rata Maglič je delimično obnovljen, dok je glavna restauracija izvedena tokom 1980-ih godina. Radovi na obnovi ponovljeni su i 2010. godine, čime je tvrđava dodatno sačuvana i učinjena dostupnijom posetiocima.
Tvrđava Maglič važi za jedan od najlepših srednjovekovnih bisera Srbije, smešten visoko iznad doline Ibra, kao da i dalje čuva tajne vekova. Njena lokacija je dugo predstavljala izazov za turiste, jer reka Ibar presecanjem klisure otežava prilaz, a mali most koji je nekada povezivao obale nestao je u poplavama.
Danas je situacija mnogo bolja zahvaljujući volonterima. Oni posetioce prevoze skelom preko Ibra, potpuno besplatno, omogućavajući da se do tvrđave stigne lakše i bezbednije. Ipak, lep je gest ostaviti makar simboličnu donaciju i tako podržati njihov trud i ljubav prema ovom mestu.
Legenda o Prokletoj Jerini
Iako Maglič potiče iz 13. veka, narod ga često vezuje za Prokletu Jerinu (15. vek), ženu despota Đurđa Brankovića. Istorijski gledano, Jerina nije mogla biti graditelj Magliča.
Ali u usmenom predanju ona je postala simbol teških vremena, prinudnog rada i zidanja tvrđava, pa su mnoge stare utvrde u Srbiji u narodu dobile naziv "Jerenin grad".
Maglič kao "srpski Kamelot" i tvrđava na filmu
Zbog izuzetne očuvanosti i atmosfere, Maglič se često naziva "srpskim Kamelotom". U njemu je sniman i nastavak filma "Ironclad", jer tvrđava izgleda autentično, dramatično i gotovo netaknuto.
Maglič je tvrđava koja ima sve: strateški položaj, slojevitu istoriju, arhitekturu koja fascinira i legende koje joj daju dušu. A kada se magla spusti preko kula, lako je razumeti zašto se o njemu i danas govori kao o mestu koje nije do kraja otkrilo svoje poreklo.
