U polarnom Svalbardu, Globalni trezor semena čuva preko 1,3 miliona uzoraka radi zaštite genetike biljnog sveta za buduće generacije.
Među ostalim lokacijama ističu se zatvorene Pećine Lasko, toksična francuska „crvena zona“, nedodirljivo ostrvo Surtsej, tajni vatikanski arhivi i neotvorena grobnica prvog kineskog cara.
Ova mesta se razlikuju po svojoj prirodi - neka su nastala kao posledica katastrofa i ratova, druga su strogo čuvane vojne ili naučne zone, a neka su zaštićena zbog izuzetne istorijske i kulturne vrednosti. Zajedničko im je to što su danas gotovo nedostupna javnosti i što su pod posebnim režimom kontrole.
„Slonovo stopalo“ u Černobilju
Jedan od najopasnijih radioaktivnih objekata na svetu nalazi se ispod četvrtog reaktora nuklearne elektrane u Černobilju u Ukrajini.
Takozvano „Slonovo stopalo“ predstavlja skoro dvotonsku masu očvrslog rastopljenog materijala nastalu posle katastrofe 1986. godine u Černobiljskoj nuklearnoj elektrani.
Sastoji se od jezgra - mešavine nuklearnog goriva i istopljenog reaktorskog jezgra.
Pri otkriću, osam meseci posle nesreće, zračenje je bilo toliko snažno da bi boravak u blizini bio smrtonosan u roku od nekoliko minuta.
Iako radioaktivnost vremenom opada, područje je i dalje strogo ograničeno i pod stalnim nadzorom, uz masivne zaštitne konstrukcije koje sprečavaju širenje radijacije.
„Područje 51“
Područje 51 je strogo čuvana vojna zona u američkoj državi Nevadi, koja decenijama privlači pažnju javnosti i izaziva brojne spekulacije.
Zvanično, baza se koristi za testiranje i razvoj vojnih aviona i naprednih tehnologija američkog ratnog vazduhoplovstva.
Međutim, njen visok stepen tajnosti i priče ljudi kao što je Bob Lazar doprineo je da postane centar brojnih teorija zavere, uključujući i one o vanzemaljskim aktivnostima i tajnim projektima.
Područje oko baze je potpuno zabranjeno za civile, a pristup je strogo kontrolisan i nadgledan. Svaka aktivnost u blizini se prati, a upozorenja o zabrani ulaska jasno su istaknuta duž cele zone.
Globalni trezor semena na Svalbardu
Duboko ispod arktičkog leda, na norveškom arhipelagu Svalbard, nalazi se jedno od najvažnijih skladišta biološkog materijala na svetu - Globalni trezor semena.
Ovo postrojenje nazivaju još i „skladištem sudnjeg dana“ i savremenom „biološkom Nojevom barkom“.
Više od 1,3 miliona uzoraka semena čuva se na ovom mestu, a predstavljaju hiljade sorti useva koje se gaje već milenijumima.
Svako seme nosi genetske osobine od ključnog značaja za proizvodnju hrane i prilagođavanje klimatskim promenama – što je od presudne važnosti za buduće izazove u poljoprivredi.
Pećine Lasko
Na jugu Francuske nalazi se jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta praistorijske umetnosti - Pećine Lasko.
Naseobine čuvaju više od 600 crteža starih oko 17.000 godina.
Masovni turizam je, međutim, ugrozio njihovo očuvanje: ugljen-dioksid i promena mikroklime doveli su do pojave gljivica koje su počele da oštećuju zidne slike.
Zbog toga su 1963. godine zatvorene za javnost, a uvedeni su sistemi klimatske kontrole kako bi se umetnost sačuvala.
„Crvena zona“ u Francuskoj
Više od jednog veka nakon Prvog svetskog rata, 1.000 kilometara kvadratnih severoistočne Francuske i dalje su opasni za život.
Takozvana „Crvena zona“ oko opštine Verden obuhvata područja prepuna municije i toksičnih ostataka poput žive i arsena.
Pored fizičkog razaranja, tlo je bilo kontaminirano otrovnim materijama i hemijskim sredstvima korišćenim tokom rata. Zbog toga je francuska država odlučila da neke površine označi kao „crvenu zonu“, što je podrazumevalo zabranu naseljavanja, poljoprivrede i izgradnje.
Ostrvo Surtsej
Južno od Islanda nalazi se vulkansko ostrvo Surtsej, nastalo 1963. godine nakon podmorske erupcije.
Danas je to jedna od najvažnijih prirodnih laboratorija na svetu.
Naučnici prate kako se život postepeno razvija od nule - od prvih biljaka do složenijih ekosistema.
Zbog naučne vrednosti i opasnosti od lošeg uticaja ljudi, pristup je strogo ograničen i dozvoljen samo istraživačima.
Vatikanska apostolska arhiva
Apostolska arhiva jedna je od najčuvanijih arhivskih institucija na svetu, koja pripada Svetoj stolici i nalazi se u Vatikanu. Dugo je bila poznata kao „Tajni arhiv Vatikana“, ali je 2019. zvanično preimenovana u sadašnji naziv.
Arhiva čuva ogromnu zbirku dokumenata papske administracije, prepiske, diplomatske izveštaje i istorijske spise koji se protežu više od 1.500 godina unazad.
Među materijalom su i važni dokumenti iz perioda srednjeg veka, renesanse, kao i iz moderne istorije.
Pristup arhivi nije potpuno zabranjen, ali je strogo ograničen.
Grobnica prvog kineskog cara
Mauzolej Cin Ši Huangdija čuva čuvenu terakota vojsku, ali centralna grobnica samog cara nikada nije otvorena.
Iako je kompleks otkriven 1974. godine, istraživanja su se uglavnom zadržala na spoljnim delovima, dok je unutrašnji deo grobnice ostao netaknut.
Prema istraživačima, razlozi za to su višestruki: strah od oštećenja izuzetno osetljivih artefakata, tehnička ograničenja savremene arheologije, ali i moguće prisustvo opasnih supstanci unutar grobnice.
Istorijski izvori, koje su zabeležili drevni hroničari, navode da je unutrašnjost osmišljena kao minijaturni prikaz carevog carstva, sa palatama, blagom koje čuvaju smrtonosne zamke i simboličnim prikazima reka od žive.
(RTS)
