Manastir Banjska, gde je u noći između subote i nedelje došlo do sukoba grupe Srba sa pripadnicima tzv. kosovske policije, kada su stradali jedan kosovski policajac i tri građanina srpske nacionalnosti, nalazi se u istoimenom selu u blizini Zvečana na severu Kosova i Metohije i na svega 50 kilometara udaljenosti od Novog Pazara.
Izgrađen je pre više od sedam vekova, a čak 520 godina bio je u ruševinama nakon što je zapaljen i razoren pod turskom vlašću. Manastir je oživeo ponovo 2004. godine, a tokom 2006. godine je počela obnova same crkve i šireg manastirskog kompleksa.
Manastir sa crkvom posvećenom Svetom arhiđakonu Stefanu sagrađen je između 1312. i 1316. godine, kao zadužbina srpskog kralja Stefana Uroša II Milutina, jednog od najmoćnijih vladara iz dinastije Nemanjića i jednog od najmoćnijih vladara na Balkanu toga doba.
U to vreme kralj je bogato obdario svoju zadužbinu i obezbedio joj ogromne posede uglavnom na Kosovu i Metohiji: ukupno sedamdeset pet sela i zaselaka, devet katuna sa oko 500 pastirskih porodica, novac i druge prihode. To je bio jedan od najvećih feudalnih poseda crkve u srednjevekovnoj Srbiji.
15.vek - Teško vreme za manastir "Banjska"
Međutim, već početkom 15. veka dolaze teške godine, decenije i vekovi za manastir. Najpre je 1419. godine je bio "zapaljen dom Svetoga Prvomučenika" i "požeženo knjižije". Bez obzira na to 1433. manastir je još držao liturgije, ali je u drugoj polovini 15. veka zapusteo.
Još teže vreme po manastir stiže u 16. veku kada je po naredbi sultana ovaj objekat razoren jer su se u njemu skupljali hrišćanski begunci pred turskom vlašću.
Najveća razaranja za vreme tursko-austrijskog rata
Najveća razaranja zabeležena su 1689. godine, za vreme tursko-austrijskog rata, kada su ga naizmenično koristile turska i austrijska vojska kao vojno utvrđenje.
Tokom 17. veka iskopani su i manastirski podovi koji su bili ukrašeni raznobojnim mermerom. Za vreme Prvog srpskog ustanka crkva je još jednom zapaljena od strane Turaka da bi u 19. veku, već razrušena crkva, bila pretvorena u džamiju sve do Prvog svetskog rata.
Turci konačno napustili Banjsku 1912. godine
Turci su konačno napustili Banjsku 1912. godine. Razrušen i zapušten manastir je čekao obnovu. Arhitekta i profesor Beogradskog univerziteta Đurađ Bošković je od 1928. godine detaljno snimao i ispitivao ruševine crkve u Banjskoj, da bi se sa obnovom počelo 1938. godine.
Međutim, Drugi svetski rat doneo je nove nevolje, tako da radovi na crkvi nisu dovršeni.
Manastir oživeo i počela obnova crkve
Bez obzira na to što je bio toliko dugo razrušen srpski narod je vekovima posećivao zidine Banjske jer je znao da se radi o velikoj svetinji. Zahvaljujući pre svega Srpskoj pravoslavnoj crkvi manastir je ponovo oživeo 2004. godine da bi dve godine kasnije počela obnova crkve i celog manastirskog kompleksa.
Podsećamo, kosovska policija uhapsila je osam osoba u vezi sa oružanim napadom koji se dogodio u nedelju u Banjskoj kod Zvečana, gde je ubijen narednik kosovske policije Afrim Bunjaku. U okršaju su stradala i trojica Srba sa severa Kosova i Metohije.
Više zemlja članica Evropske unije traži uvođenje mera protiv Srbije ukoliko se dokaže povezanost sa napadom u Banjskoj na severu Kosovu, preneo je Radio Slobodna Evropa (RSE).
