Čand Baori u Radžastanu je bunar dubok oko 20 metara sa 3.500 stepenica i 13 nivoa, sagrađen pre više od hiljadu godina zbog sušne klime regiona
Stepenice omogućavaju ljudima da silaze do vode čak i tokom najsušnijih perioda, za razliku od običnih bunara sa kantom
Čand Baori u indijskoj državi Radžastan nije bunar u koji se spušta kanta. To je građevina duboka oko dvadeset metara, sa trinaest nivoa i oko 3.500 stepenica koje se sa tri strane spuštaju do vode. Sagrađen je pre više od hiljadu godina, u kraju gde temperature leti prelaze četrdeset stepeni.
Da bi se razumelo zašto je uopšte napravljen, treba znati kakav je to kraj.
Radžastan je najsušnija indijska država i u njemu se nalazi pustinja Tar. Kiša pada uglavnom tokom monsuna, u kratkom periodu, dok je ostatak godine veoma suv. To znači da voda nije problem koji se rešava tek kada nestane, već godišnji ciklus koji mora unapred da se predvidi. Kada monsun prođe, nivo podzemnih voda počinje da opada i nastavlja da pada mesecima.
Običan bunar to ne rešava. Ako se voda spusti, kanta više ne može da je dohvati.
Zašto stepenice, a ne kanta
Upravo to objašnjava neobičan izgled ove građevine. Umesto da se voda podiže do ljudi, napravljeno je da ljudi silaze do vode.
Stepenice se spuštaju u nizovima, nivo po nivo, sve do dna. Kada je nivo vode visok, silazi se samo nekoliko stepenika. Kada opadne, ide se dublje, ali se do vode i dalje dolazi hodanjem. Na taj način bunar funkcioniše čak i u najsušnijem delu godine. Nema užeta koje je prekratko i nema kante koja ne može da dosegne vodu. Tri strane građevine prekrivene su stepenicama, dok je četvrta zid sa galerijama i natkrivenim prostorijama.
Pet do šest stepeni hladnije nego gore
Postoji i druga svrha, jednako važna kao voda. Na dnu je vazduh pet do šest stepeni hladniji nego na površini.
Zbog toga je bunar bio i mesto okupljanja. Tokom najtoplijih meseci ljudi su se spuštali kako bi se sklonili od vrućine, razgovarali i odmarali.
Na jednoj strani napravljen je i natkriveni deo sa galerijama i prostorijom za odmor, namenjen vladaru i njegovoj porodici.
Bunar tako nije bio samo izvor vode, već i mesto gde se tokom letnjih meseci odvijao svakodnevni život.
Geometrija koju je teško dugo posmatrati
Ono što posetioce najviše zbunjuje jeste njegov izgled. Stepenice su raspoređene u dijagonalne nizove koji se ukrštaju, pa cela građevina izgleda kao piramida okrenuta naopako, ukopana u zemlju.
Uzorak se precizno ponavlja na svakom nivou, a sunce tokom dana menja senke, zbog čega oblik naizgled stalno izgleda drugačije.
Zbog toga se građevina često poredi sa crtežima Mauritsa Kornelisa Ešera, holandskog umetnika poznatog po nemogućim stepeništima.
Postoji i praktična posledica takve geometrije: ne možete se popeti istim putem kojim ste sišli, jer nizovi stepenica ne vode nazad na isto mesto.
Ko ga je sagradio, nije pouzdano poznato
Za razliku od njegovih dimenzija, istorija ovog bunara nije potpuno jasna. Građevina se pripisuje vladaru po imenu Čanda iz dinastije Nikumbha, po kome je i dobila ime.
Problem je što ne postoji nijedan natpis niti zapis iz tog vremena koji bi to potvrdio. Datiranje se zasniva na poređenju sa hramovima u okolini koji imaju sličan način obrade kamena, pa se procenjuje da potiče iz osmog ili devetog veka.
To znači da je stariji od svih evropskih katedrala koje danas postoje.
Pored njega nalazi se i hram posvećen boginji Haršat Mati, a smatra se da je bunar napravljen pre hrama.
Bunar kao filmska lokacija
Zbog svog neobičnog izgleda građevina je privukla pažnju i filmske industrije. Snimana je u više indijskih filmova, a najpoznatija scena je iz trećeg dela Nolanovog serijala o Betmenu, gde predstavlja jamu iz koje glavni junak pokušava da pobegne.
Danas je bunar zaštićen i nalazi se pod nadzorom indijske arheološke službe. Više se ne koristi za snabdevanje vodom, ali se na njegovom dnu voda i dalje skuplja tokom monsuna.
Silazak posetiocima nije dozvoljen, jer su stepenice uske i bez zaštitne ograde, pa se građevina može posmatrati samo sa ivice.
U istoj državi postoji još na stotine sličnih građevina, ali su mnoge zapuštene ili zatrpane. Čand Baori je među najbolje očuvanim, iako se do njega ne može lako doći.
(n1info.ba)
