Bio je simbol uspeha, zarađivao je milijarde, ali mreža je "pukla": Evo kako je pao prvi čovek internet prevara u jugoistočnoj Aziji

Čen Ži je godinama bio poznat u Kambodži kao simbol preduzetničkog uspeha. Kineski investitor je stigao u zemlju relativno mlad i bez visokog javnog profila, a zatim je za samo nekoliko godina izgradio ogromno poslovno carstvo u nekretninama, bankarstvu i turizmu.

U Pnom Penu je finansirao humanitarne projekte, stipendije i donacije državnim institucijama, pojavljivao se na javnim događajima sa političkom elitom i predstavljao se kao filantrop koji pomaže u transformaciji kambodžanske ekonomije. Njegova kompanija, "Prins Grup", gradila je nebodere, luksuzne stanove i tržne centre, a Čen je postao jedno od najpoznatijih imena u poslovnim krugovima zemlje. Tek mnogo kasnije počele su da se pojavljuju tvrdnje da se iza ove javne slike zapravo krije jedna od najvećih međunarodnih mreža onlajn prevara.

Uspon investitora i javna slika filantropa

Priča o njegovom usponu i padu u mnogo čemu podseća na scenario krimi trilera. Čen Ži je rođen 1987. godine u kineskoj provinciji Fuđijan, regionu koji je bio dom velikog broja preduzetnika i migranata koji su poslednjih decenija tražili poslovne prilike širom jugoistočne Azije. U mladosti je vodio internet kafiće i igračke centre, a svoj prvi ozbiljan novac je zaradio upravljajući privatnim onlajn igračkim serverima namenjenim kineskim igračima. Takve platforme su često nudile modifikovane verzije popularnih igara i privlačile veliki broj korisnika, ali su bile pravna siva zona. Kada su kineske vlasti počele da se obračunavaju sa takvim serverima početkom 2010-ih, Čen je napustio Kinu i preselio se u Kambodžu, zemlju koja je tada aktivno privlačila strane investitore i nudila relativno lake uslove za dobijanje državljanstva i pokretanje posla.

U Kambodži je Čen brzo pronašao priliku. Godine 2014. dobio je državljanstvo preko Programa za strane investitore, a ubrzo nakon toga osnovao je "Prins Rial Estejt". Kako je Pnom Pen doživljavao masivni građevinski bum, njegovi projekti su postajali sve vidljiviji deo gradske panorame. Neboderi, tržni centri i luksuzni stanovi nicali su širom grada, a "Prins Rial Estejt" je brzo prerastao u mnogo veći konglomerat poznat kao "Prins Holding Grup", koji je investirao u nekretnine, bankarstvo, turizam i finansijske usluge. Tokom tog vremena, Čen je izgradio reputaciju jednog od najagresivnijih investitora u zemlji, investitora vrednog više milijardi dolara sa ambicijom da transformiše Pnom Pen u regionalno finansijsko središte.

Kako je njegovo bogatstvo raslo, tako su rasle i njegove političke veze. Blumberg izveštava da je Čen donirao milione dolara vladinim institucijama i humanitarnim organizacijama, uključujući kambodžanski Crveni krst, a njegova kompanija je takođe donirala vozila nacionalnoj policiji. Takva velikodušnost mu je donela prestižnu titulu „Neak Oknha“, počasnu titulu u Kambodži koja označava osobu izuzetnog bogatstva i uticaja koja je značajno doprinela državi kroz donacije. U jednom trenutku je čak imenovan za savetnika tadašnjeg premijera Hun Sena, koji je vladao zemljom skoro četiri decenije. Za mnoge posmatrače, Čen je bio tipičan primer novog talasa azijskih investitora koji su se ulili u kambodžansku ekonomiju i ubrzali njenu urbanizaciju poslednjih godina.

Kako je nastajala mreža globalnih prevara

Ipak, paralelno sa tim javnim uspehom razvijala se i mnogo mračnija priča. Američki istražitelji i međunarodne organizacije počeli su da otkrivaju veze između Čenovih poslovnih operacija i mreže takozvanih scam centara u jugoistočnoj Aziji. Prema optužnici američkog Ministarstva pravde, Čen Ži je bio ključna figura u sistemu internet prevara poznatih pod nazivom “pig butchering”. Radi se o sofisticiranom modelu prevare u kojem prevaranti mesecima grade odnos sa potencijalnom žrtvom – često kroz lažne romantične veze ili investicione savete – pre nego što je ubede da uloži velike sume novca u nepostojeće kripto investicije.

Takve operacije često su se odvijale iz posebnih kompleksa u Kambodži i drugim delovima jugoistočne Azije. U tim centrima radili su ljudi koji su, prema izveštajima organizacija za ljudska prava, ponekad bili primorani na rad nakon što su prevarom dovedeni u zemlju. Mnogi su dolazili iz Kine, Indonezije, Pakistana i drugih zemalja, verujući da dolaze na posao u IT sektoru ili digitalnom marketingu, da bi kasnije bili primorani da učestvuju u prevarama. Prema američkim tužiocima, Čenova mreža generisala je milijarde dolara prihoda, a u nekim periodima navodno i do 30 miliona dolara dnevno.

Novac, kriptovalute i paralelni finansijski sistem

Novac dobijen takvim prevarama zatim je prolazio kroz složenu mrežu kompanija i bankovnih računa širom sveta, često završavajući u kriptovalutama. Upravo su kripto transakcije bile jedan od ključnih tragova koje su istražitelji pratili godinama. Godine 2025. američke vlasti zaplenile su 127.271 bitcoin povezan sa Čenovim operacijama – jednu od najvećih zaplena kriptovaluta u istoriji. U trenutku zaplene ta količina vredela je oko 15 milijardi dolara.

Optužnice i finansijski dokumenti pokazivali su kako je Čenova mreža koristila stotine kompanija registrovanih u različitim jurisdikcijama kako bi prikrila poreklo novca. Računi su se, prema navodima tužilaca, otvarali u bankama u Singapuru, Tajvanu, Južnoj Koreji i drugim finansijskim centrima, a novac se koristio za kupovinu luksuznih nekretnina, automobila i jahti. Sam Čen je živeo život globalnog milijardera, posedovao je luksuzne stanove u Londonu, Singapuru i Tajpeju, putovao privatnim helikopterom i vozio luksuzne limuzine poput Mercedes-Majbaha.

Godinama su vlasti u različitim državama dobijale upozorenja o sumnjivim transakcijama povezanim sa njegovim poslovima. Banke su podnosile izveštaje o sumnjivim finansijskim aktivnostima, novinari su počeli da objavljuju istraživačke tekstove o scam centrima u Kambodži, a organizacije za ljudska prava upozoravale su na prinudni rad u tim kompleksima. Ipak, Čenove političke veze u Kambodži činile su ga gotovo nedodirljivim. Prema nekim analitičarima, vlasti u drugim državama dugo su oklevale da pokrenu direktnu akciju protiv njega jer bi to moglo izazvati političke tenzije sa Pnom Penom.

Politička zaštita, pritisak i konačni pad

Situacija se počela menjati 2025. godine kada su Sjedinjene Države i Velika Britanija uvele sankcije protiv Čena Žija i njegovog poslovnog carstva. Američko Ministarstvo finansija tada je objavilo da se radi o ogromnoj međunarodnoj mreži sajber prevara, a američko tužilaštvo podiglo je optužnicu za prevaru i pranje novca. Nakon toga vlasti u više azijskih država počele su da zamrzavaju imovinu povezanu sa njegovim kompanijama i pokreću sopstvene istrage.

Konačni preokret dogodio se početkom 2026. godine. Kambodžanske vlasti objavile su da su Ži i još dvojica kineskih državljana uhapšeni i izručeni Kini, nakon što mu je prethodno oduzeto kambodžansko državljanstvo. Kineska državna televizija objavila je snimak njegovog dolaska u zemlju, na kojem se vidi kako policajci izvode Čena iz aviona sa lisicama na rukama i crnom vrećom preko glave pre nego što ga odvode u pritvor.

Ubrzo nakon njegovog hapšenja kambodžanske vlasti počele su da zatvaraju delove poslovnog carstva koje je izgradio. Pojedini projekti nekretnina morali su da zaustave prodaju, a banka povezana sa njegovim konglomeratom završila je u likvidaciji. Istovremeno su hiljade radnika počele da napuštaju centre za internet prevare u Kambodži, mnogi od njih navodno nakon godina provedenih u prinudnom radu.

Njegov nije se dogodio iznenada, izvestio je APnews, već je bio rezultat nekoliko događaja koji su se poklopili tokom poslednjih meseci. Njegovo izručenje Pekingu označilo je prelomni trenutak – u kojem je jedan od najpoznatijih poslovnih ljudi povezanih sa regionalnom industrijom internet prevara završio u rukama kineskih vlasti.

U pozadini svega odvijala se i šira geopolitička priča. Poslednjih godina industrija takozvanih scam centara u jugoistočnoj Aziji postala je globalni bezbednosni problem jer su takvi centri ciljali žrtve u Sjedinjenim Državama, Evropi i Kini. Zbog toga su Vašington i Peking – inače često suparnici – počeli da vrše pritisak na zemlje regiona da razbiju mreže koje stoje iza tih operacija.

Za Kambodžu je situacija postala posebno osetljiva jer su mnogi od tih centara delovali upravo na njenoj teritoriji, često u oblastima koje su poslednjih godina doživele nagli razvoj kazina i nekretninskih projekata. Međunarodne organizacije i vlade zapadnih zemalja sve su otvorenije kritikovali Pnom Pen zbog tolerisanja takvih operacija.

Prema analitičarima koji prate bezbednosnu situaciju u regionu, upravo je kombinacija međunarodnih sankcija, finansijskih istraga i političkog pritiska dovela do toga da su kambodžanske vlasti početkom 2026. odlučile da deluju. Hapšenje i izručenje Čena Žija Kini tako je postalo simbol šireg obračuna sa industrijom internet prevara koja se poslednjih godina razvila u jugoistočnoj Aziji i generiše desetine milijardi dolara godišnje.

Upravo zbog tog dramatičnog raspleta i sve većeg međunarodnog interesa Blumberg je objavio opsežnu rekonstrukciju Čenovog uspona i pada, pokušavajući da objasni kako je jedan preduzetnik uspeo godinama da gradi ogromno poslovno carstvo i mrežu političkih veza pre nego što su se međunarodne vlasti konačno okrenule protiv njega.

Ipak, stručnjaci upozoravaju da pad jednog čoveka ne znači i kraj industrije prevara u jugoistočnoj Aziji. Procene Ujedinjenih nacija pokazuju da takvi scam centri generišu desetine milijardi dolara godišnje i zapošljavaju desetine, pa čak i stotine hiljada ljudi.

Zbog toga mnogi analitičari smatraju da će razotkrivanje cele mreže koju je Chen Zhi izgradio trajati godinama. Njegovo hapšenje možda jeste najveći pojedinačni udarac toj industriji do sada, ali struktura koju je pomogao da izgradi – kombinacija digitalnih prevara, kriptovaluta i međunarodnih finansijskih mreža – i dalje postoji. Za vlasti širom sveta to znači da borba protiv takvih operacija tek ulazi u novu fazu.

(Izvor: Jutarnji.hr, APnews)